#BurzySięwPolsce
Monumentalny budynek dworca kolejowego w Słupsku został wyburzony już w kwietniu 2024 roku. Teraz jego śladem pójdzie też jego sąsiad — pięciopiętrowy, modernistyczny biurowiec przy ulicy Kołłątaja.
Po zawarciu umowy na roboty budowlane podjęto także decyzję o wyburzeniu budynku biurowego koło nowego dworca. Obecnie w budynku biurowym znajduje się m.in. dworzec tymczasowy
— poinformowała Agnieszka Jurewicz z biura komunikacji Polskich Kolei Państwowych.
Słupsk, dworzec kolejowy
fot.: Tomasz Górny © CC BY SA 3.0 PL | Wikimedia Commons
Słupsk, liczący ponad 89 tysięcy mieszkańców, to trzecie największe miasto w województwie pomorskim (po Gdańsku i Gdyni, według danych GUS z 30 czerwca 2021 roku). Jego główna (i jedyna) stacja kolejowa jest dworcem o kategorii wojewódzkiej i znajduje się w zachodniej części centrum miasta, przy ulicy Hugona Kołłątaja.
Od skrzyżowania z alejami 3 Maja ulica ta charakteryzuje się luźną zabudową – stoją tam budynki handlowe oddzielone od drogi obszernymi parkingami. Dopiero za budynkiem dworca zabudowa zagęszcza się. Jej przeciwna strona natomiast jest zabudowana ściśle – pierzeję tworzą głównie trzy- lub czteropiętrowe, przedwojenne kamienice o eklektycznych elewacjach. Samą stację osłaniają obecnie stalowe bariery – w kwietniu 2024 roku dotychczasowy budynek dworca został zburzony, a budowa nowego trwa.
Słupsk, widok na dworzec z ul. Wojska Polskiego
fot.: Antekbojar © CC BY SA 1.0 PL | Wikimedia Commons
co trzy dworce, to nie jeden
O zmianach przy głównej stacji kolejowej w mieście władze informowały jeszcze w 2018 roku, po tym jak w 2017 roku Słupsk otrzymał ponad 3,6 miliona złotych z funduszy unijnych, które miały być przeznaczone na modernizację węzła transportowego.
Słupski węzeł kolejowy remontowany jest w ramach inwestycji modernizacji linii kolejowej 202 z Gdańska Głównego do Stargard. Modernizacja warta ponad 1,8 mld złotych jest dofinansowana ze środków unijnych – Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko oraz Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko.
Łączny koszt modernizacji słupskiego węzła kolejowego ma wynieść nawet 562 miliony złotych. We wrześniu tego roku oddane do użytku został peron 3 i 4 – ich poziom względem torowiska został znacznie podwyższony. Stacja wyposażona została w nowe ławki, gabloty informacyjne, oznakowanie i energooszczędne oświetlenie.
W miejscu obecnego budynku, powstanie dworzec mniejszy, o powierzchni około jednej trzeciej dzisiejszej. Będą trzy kondygnacje, wejście bezpośrednio z ulicy Kołłątaja. Zmiana będzie też polegała na tym, że budynek będzie odsunięty od torów i peronów
— zapowiadał w 2018 roku Marek Biernacki, ówczesny wiceprezydent Słupska.
Pierwsze koncepcje modernizacji zakładały, że elewacja nowego dworca nawiązywać będzie do jego pierwowzoru, który w tym samym miejscu wybudowano w 1869 roku. Był to pierwszy budynek dworca w mieście. Kolej przyjechała do Słupska od strony Koszalina — stała się kolejnym przystankiem na trasie Berlin-Gdańsk.
pocztówka, Gruss aus Stolp i. Pom. Bahnhof — Dworzec kolejowy w Słupsku
Władysław Piotrowicz, Bałtycka Biblioteka Publiczna
Stację wyposażono w okazały budynek, były w nim kasy, poczekalnie i restauracja, nie zabrakło również zaplecza dla pracowników kolei. Tak jak wiele dworców tak zwanej pierwszej generacji, wybudowanych na terenie Niemiec w XIX wieku, tak i słupska stacja nosiła cechy stylu okrągło-łukowego (niem. Rundbogenstil). Jego ceglana elewacja była rytmicznie podzielona otworami okiennymi o arkadowym kształcie. Skrzydła budynku o większej liczbie kondygnacji wieńczył czterospadowy dach, z którego rogów wznosiły się wieże zegarowe.
W 1945 roku prawa połowa budynku spłonęła w wyniku bombardowania. Część, która pozostała, funkcjonowała do 1974 roku, gdy podjęto decyzję o jego wyburzeniu. Zanim wzniesiono kolejny, do 1990 roku działał dworzec tymczasowy.
Co ciekawe, zastępczy obiekt dworcowy służy do dziś jako sklep meblowy i ośrodek szkolenia kierowców.
— wspomina dziennikarz Ireneusz Wojtkiewicz na łamach Głosu Pomorza.
kolej na podróż w czasie
Po trzech latach budowy na słupskiej stacji otwarta została nowa bryła o kubaturze 34 tysięcy metrów sześciennych i charakterystycznej fasadzie z rytmicznymi oknami wykuszowymi wysokimi na dwie kondygnacje.
Słupsk, dworzec kolejowy
fot.: Tomasz Górny © CC BY SA 3.0 PL | Wikimedia Commons
Główną projektantką nowego dworca była Krystyna Prądzyńska-Cierniak, magister architektury i córka pierwszego powojennego zawiadowcy Stacji PKP Słupsk Józefa Prądzyńskiego.
Obok budynku dworca powstał sześciokondygnacyjny biurowiec o funkcji handlowej i usługowej. Razem budynki tworzyły założenie urbanistyczne o rzucie w kształcie litery L. Od ulicy Kołłątaja budynki oddzielało pasmo zieleni i parking mieszczący dwa rzędy samochodów osobowych.
Obszerny budynek dworca poza kasami i poczekalnią, mieścił też punkty komercyjne takie jak kiosk czy kawiarnia. Wnętrze przytłaczało jednak obszerną, pustą halą. Lokale na parterze dworca, do których wejścia prowadziły od zewnątrz, często zmieniały swoich właścicieli — znajdował się tam bank PKO, bar, biura podróży i salon kosmetyczny. Na piętrze funkcjonowała bawialnia dla dzieci „Planeta”, wcześniej również biuro podróży „Wodnik” oraz punkt ksero.
hol dworca kolejowego w Słupsku
fot.: Tommy Jantarek © CC BY SA 4.0 PL | Wikimedia Commons
Bogata oferta handlowa dworca nie wystarczyła, by wzbudzić sympatię słupszczan. W 2015 roku portal krajoznawcy.info.pl donosił o ankiecie przeprowadzonej wśród mieszkańców.
Prawie 90 proc. osób, które wzięły udział w ankiecie Głosu Pomorza powiedziało, że stacja wygląda tak, jakby zatrzymała się w minionej epoce. Podzielam ich zdanie
— pisała Zuzanna Grabska, autorka Otwartego Przewodnika Krajoznawczego.
Budynek nie ukończył trzydziestego roku funkcjonowania, gdy zaplanowano jego wyburzenie. Dworzec z 1991 roku okazał się być obecnie nieopłacalny w utrzymaniu, za duży w stosunku do realnego zapotrzebowania korzystających z niego pasażerów.
Obecny dworzec jest zbyt duży i dalece nie wpisuje się w historyczne otoczenie. Przedstawiono nam odważną propozycję wyburzenia dworca. Rozmawialiśmy o tym, by ramach budowy przejścia podziemnego pod torami (inwestycja od lat w Słupsku wyczekiwana – przypis red.), w nowym lub całkowicie zmodernizowanym obiekcie kasy i poczekalnie zlokalizować w części podziemnej, zaś nad ziemią umieścić przestrzeń komercyjną. Mi bardzo odpowiadałaby koncepcja odbudowy starego dworca w przedwojennym kształcie
— powiedział Marek Biernacki już w 2015 roku, gdy PKP złożyło propozycję budowy nowego obiektu.
Przetarg na rozbiórkę dworca i budowę nowego obiektu ogłoszono w 2023 roku. Zakładano wtedy, że sąsiadujący biurowiec nie zostanie wyburzony, a wyremontowany, a jego otoczenie na nowo zagospodarowane. Wówczas nie planowano wyburzenia biurowca obok dworca. Na wizualizacjach biurowiec wpisuje się w założenie, a jego elewacja zdaje się spójna z elewacją dworca.
nowy dworzec PKP w Słupsku — wizualizacja
© Studium
W 2018 roku wiceprezydent Słupska zapowiadał:
Mamy takie zapewnienie i uczulaliśmy na to PKP, że takie są przede wszystkim oczekiwania mieszkańców, by nie był to typowy budynek modułowy, ale obiekt uwzględniający okoliczną secesyjną zabudowę. Uzyskaliśmy odpowiedź, że PKP dołoży wszelkich starań, by to był obiekt ciekawy
Mimo to, wizualizacje, jak i powstająca na naszych oczach konstrukcja, pokazują, że w Słupsku powstanie dworzec zupełnie inny od poprzednich w tym miejscu. Niestety — według mieszkańców — zupełnie nie inny od dworców powstających w ostatnich latach na terenie kraju.
ile dworców, tyle opinii
Autorami projektu najnowszego, czyli trzeciego (lub czwartego, licząc tymczasowy działający w latach 80.) dworca w Słupsku jest pracownia Studium z Warszawy, która na koncie ma także projekty dworców w sąsiedniej Ustce oraz w Chojnicach. Bryłę kolejnego tworzą dwie trapezowate części zlokalizowane po dwóch stronach tunelu prowadzącego na perony. Projektowany budynek składa się z trzech kondygnacji — jednej podziemnej z lokalem usługowym, a także dwóch naziemnych — z gastronomią, holem pasażerskim, poczekalnią, kącikiem zabaw i kasami biletowymi. Na najwyższej kondygnacji mają znaleźć się pomieszczenia biurowe i sala konferencyjna. W przestrzeni pasażerskiej znajdą się materiały wykończeniowe takie jak lastryko, drewno na ścianach i lamelowy sufit podwieszany.
nowy dworzec PKP w Słupsku — wizualizacja
© Studium
Elewację budynku pokryją płyty ceramiczne w kolorze cegły, matowe i z połyskiem ułożone na przemiennie. Pionowe oprawy na elewacji podkreślają podziały bryły i jej kubistyczną formę. Nocą oświetlenie ma podkreślać pasaż prowadzący w kierunku peronów.
Autorzy projektu podkreślają rozwiązania na rzecz dostępności. Nowy dworzec ma być wyposażony w ścieżki prowadzące, oznaczenia w alfabecie Braille”a oraz mapy dotykowe. Teren otaczający i sam dworzec mają być zaprojektowane tak, by umożliwić swobodne przemieszczanie się osobom korzystającym z wózków inwalidzkich.
nowy dworzec PKP w Słupsku — wizualizacja
© Studium
Rozwiązania dostępnościowe i prekologiczne (a o te inwestor również zadbał) nie są jednak w stanie załagodzić niechęci mieszkańców Słupska do realizowanego projektu. W marcu 2023 roku pierwsze wizualizacje projektu wybranego do realizacji opublikował portal "Słupsk Nasze Miasto i przeprowadził głosowanie „Czy podobają ci się wizualizacje nowego dworca PKP w Słupsku?”. W ankiecie udział wzięło ponad 1500 osób, z czego 86% odpowiedziało „nie”.
Ten nowy dworzec to jest dramat — to jest bunkier! Widział pan te okna?
— odpowiada ankietowany w relacji Radia Gdańsk.
Powstał nawet alternatywny, oddolny projekt nowego dworca — stworzyli go członkowie grupy „Historia Słupska” działającej na Facebooku. W ich wizji budynek odnosił się bezpośrednio do pierwszego XIX wiecznego dworca w Słupsku.
Komentarze internautów zarzucają projektowi brak spójności z kontekstem otoczenia oraz podobieństwo do innych zrealizowanych w ostatnich latach inwestycji, jak na przykład Łódź Kaliska o podobnej, prostej bryle i połyskującej elewacji.
Wyburzenia biurowca obok dworca nie wzbudza jednak zbyt wielu wątpliwości — mieszkańcy Słupska popierają tę decyzję, a niektórzy widzą w niej nawet nadzieję na poprawę wizerunku powstającego dworca kolejowego.
