„Architekci straszą swoje dzieci konserwatorem zabytków, a konserwatorzy... architektami”. A co gdyby wszyscy grali do jednej bramki, a za priorytet obrali tworzenie przestrzeni bez barier? Taka idea przyświeca organizowanemu już po raz trzeci Forum Dostępności w Poznaniu, którego gościem w tym roku będzie reprezentujący Grupę Arche architekt Piotr Grochowski, współautor licznych projektów przebudowy i adaptacji zabytkowych struktur, w tym Dworu Uphagena w Gdańsku czy wielokrotnie nagradzanej Cukrowni Żnin.
Forum Dostępności
© archiwum organizatorów
Ola Kloc: Zajmuje się pan tkanką zabytkową — z jakimi wyzwaniami wiąże się dostosowanie tego typu realizacji do wytycznych związanych z dostępnością?
Piotr Grochowski: Wyzwań jest wiele, głównie związanych z tym, że w obiektach historycznych nie myślano o dostępności. Czasami musimy więc pewne elementy modyfikować, dostosowywać strukturę budynku tak, żeby te obiekty stały się dostępne zarówno z przestrzeni publicznej, jak i we wnętrzach. Nie zawsze udaje się to zrobić bezkolizyjnie, czasami musimy wspomagać się podnośnikami, windami czy innymi urządzeniami, szukać kompromisu. Dostępność jest dla nas jednak na pierwszym miejscu, czasami jest nawet ważniejsza niż zabytkowa struktura budynku.
Arche Klasztor Wrocław
© Arche
Ola Kloc: Co na to konserwatorzy zabytków?
Piotr Grochowski: Konserwatorzy coraz częściej też patrzą przez ten pryzmat i pozwalają wprowadzać pewne zmiany i modyfikacje po to, aby obiekt stał się dostępny. Staramy się jednak, żeby wszystkie pomieszczenia ogólnodostępne — restauracje, lobby czy recepcja — były na poziomie przestrzeni publicznej, żeby można było z nich łatwo skorzystać, wejść bez korzystania z dodatkowych urządzeń. Wydzielamy też pokoje hotelowe na poziomie parteru budynku.
Ola Kloc: A co w sytuacjach, gdy macie państwo do czynienia z wytycznymi konserwatorskimi, które nie dają dużego pola manewru? Jak w takich przypadkach negocjować zmiany związane z dostępnością?
Piotr Grochowski: Trzeba od samego początku o tym rozmawiać. Już na etapie koncepcji, przed zaleceniami konserwatorskimi zwracać uwagę na to, że trzeba zadbać o dostępność obiektu i to nie tylko w aspekcie usunięcia przegród architektonicznych, progów, schodów, ale też w kwestii uproszczonej komunikacji, bo niepełnosprawność dotyczy nie tylko fizyczności. Ważny jest też prosty układ architektoniczny, odpowiedni wystrój wnętrz, aby nie gubić się w danej przestrzeni.
Cukrownia w Żninie
fot.: ONI Studio
Ola Kloc: Czy i jakich zmian pana zdaniem wymaga prawo w kwestiach związanych z zabytkową tkanką, aby adaptowane obiekty miały szanse zarówno zachować swoją historyczną wartość, spełnić oczekiwania inwestora, jak i stać się miejscem dostępnym dla wszystkich użytkowników?
Piotr Grochowski: Myślę, że dotyczy to nie tylko obiektów zabytkowych, ale budownictwa w ogóle — prawo w tej kwestii jest dosyć ogólne, brakuje przepisów, które jasno określałyby, jakie przestrzenie powinny być dostępne i w jaki sposób te ułatwienia powinny być zrobione. Pomagają w tym niezależne organizacje czy fundacje, wydarzenia, jak choćby Forum Dostępności.
Kolejną grupą społeczną, na którą należy zwrócić większą uwagę, są seniorzy, często korzystający z obiektów publicznych. Ważna jest też kwestia projektowania nowych mieszkań, przepisy nie precyzują, ani nie narzucają na inwestorów żadnych działań czy rozwiązań, które mogą pomóc w kwestii dostępności.
Jeśli chodzi o zabytki, dostępność powinna być jednym z wyznaczników przy adaptacji budynków, podobnie jak zapewnienie energooszczędności czy odpowiednich parametrów obiektu.
Cukrownia w Żninie
fot.: ONI Studio
Ola Kloc: Zatroszczyliście się o osoby z niepełnosprawnością w projekcie farmy w Wólce Konopnej, proszę opowiedzieć więcej o tym pomyśle.
Piotr Grochowski: Farma w Wólce Konopnej to dom treningowy dla osób z niepełnosprawnością, w którym mieszkają przez kilka miesięcy i uczą się samodzielnego funkcjonowania. Dla nas jest to pierwszy taki projekt, odkrywamy w nim właśnie ten brak precyzyjnych informacji czy wytycznych. Dzięki temu, że mamy na co dzień możliwość współpracy z osobami z niepełnosprawnością, szybciej widzimy, jak możemy im ułatwić pracę, życie i funkcjonowanie w społeczności.
Cukrownia w Żninie
fot.: ONI Studio
Ola Kloc: Czy podczas tej realizacji było coś, co pana szczególnie zaskoczyło, jeżeli chodzi o potrzeby osób z niepełnosprawnościami? Rzeczy, które wychodzą poza standardowe wytyczne dotyczące windy, szerszych drzwi czy wymiary łazienki.
Piotr Grochowski: Mamy do czynienia z osobami, których niepełnosprawność dotyczy dysfunkcji umysłowej, w takich przypadkach istotne są nieco większe przestrzenie wspólne, na przykład kuchnia. Drzwi mogą być standardowe, nie jest to problem nawet dla osób z wózkiem, ale trzeba zwrócić uwagę na strefę wejścia do budynku — w jednym z obiektów problemem okazały się drzwi obrotowe, to znacząca bariera dla osób z niepełnosprawnością.
W przepisach nieco zmieniły się wytyczne dotyczące przestrzeni wyciszenia, szczególnie w miejscach pracy, w miejscach publicznych, gdzie często dociera wiele bodźców, które rozpraszają czy wręcz powodują lęki. Taka przestrzeń nie musi być zamkniętym pokojem bez okna, jak często się to spotyka, ale po prostu wydzieloną strefą w części ogólnodostępnej, żeby ta osoba nadal czuła, że jest częścią w społeczności, ale ma miejsce, w którym może się wyciszyć i odpocząć.
Ola Kloc: Dziękuję za rozmowę.
rozmawiała: Ola Kloc
3. edycja Forum Dostępności odbędzie się w dniach 17 i 18 listopada br. w Poznań Congress Center. Wydarzenie poświęcone jest projektowaniu uniwersalnemu i dostępności architektonicznej, to przestrzeń wymiany wiedzy, inspiracji i kontaktów, sprzyjająca tworzeniu rozwiązań dostępnych dla wszystkich — bez względu na wiek, sprawność czy sytuację życiową.
Więcej informacji: www.forumdostepnosci.com.pl
