Gliwice rozpoczynają ofensywę mieszkalnictwa społecznego. Jeszcze w zeszłym roku nowa prezydentka miasta, Katarzyna Kuczyńska-Budka zapowiedziała, że w najbliższych latach powstaną w Gliwicach trzy nowe osiedla, gdzie znajdzie się 1000 mieszkań komunalnych oraz TBS. W jednym z trzech konkursów architektonicznych, które miasto zorganizowało z tej okazji, zwyciężyła koncepcja „Podwórka” wrocławskiej pracowni PROLOG. Jaka jest ich recepta na budownictwo społeczne w XXI wieku?
Osiedle „Podwórka” powstanie pomiędzy ulicami św. Wojciecha i Myśliwską, w obrębie dzielnicy Obrońców Pokoju, w północnej części miasta. Projekt zakłada wzniesienie 11 budynków wielorodzinnych o trzech lub czterech kondygnacjach naziemnych. Lokale dostępne będą w czterech wariantach o metrażach 37,70 m², 47,40 m², 55,10 m² oraz 65,60 m² — zaplanowano 304 mieszkania o łącznej powierzchni prawie 16 tysięcy metrów kwadratowych. Takie są suche fakty — co jednak sprawiło, że to właśnie ta koncepcja zwyciężyła w konkursie architektonicznym? Jakie były największe wyzwania projektowe?
Nowe osiedle społeczne przy ul. św. Wojciecha w Gliwicach
© PROLOG
więzi to podstawa
[...] wyzwaniem było znalezienie rozwiązań, które wspierają budowanie więzi pomiędzy mieszkańcami. Uważamy, że przy niewielkiej liczbie kondygnacji i przyjaznej, oświetlonej oraz przestrzennej klatce schodowej, istnieje większe prawdopodobieństwo, że zamiast windy wybierzemy schody, a wtedy mamy również większą szansę spotkać naszego sąsiada. Zaproponowaliśmy typologie budynków, które mają potencjał stać się katalizatorami takich interakcji: III-kondygnacyjny z centralną klatką i świetlikiem oraz IV-kondygnacyjny z atrium, od którego znajdują się drzwi do mieszkań. Wejścia do sąsiedztw prowadzą ze wspólnych placów, a place połączone są z główną osią osiedla. W ten sposób, idąc pieszo do domu, mamy szanse spotkać sąsiadów z całego osiedla.
— wyjaśnia Bartłomiej Poteralski
Wspomniane place zostaną różnorodnie zagospodarowane. Niektóre z nich będą zadrzewione, inne — prowadzące do klatek schodowych — porosną kwiaty. Będą też dwa place zabaw przeznaczone dla najmłodszych oraz targowisko.
Nowe osiedle społeczne przy ul. św. Wojciecha w Gliwicach
© PROLOG
Formowaniu relacji sąsiedzkich może pomóc także infrastruktura, którą zaplanowano w obrębie osiedla. Tytułowych podwórek ma być łącznie cztery. Pomiędzy poszczególnymi budynkami zaplanowano trzy wydzielone przestrzenie z grządkami dostępnymi dla mieszkańców. Wspólne uprawy będą możliwe także w ogródkach społecznych.
Nowe osiedle społeczne przy ul. św. Wojciecha w Gliwicach
© PROLOG
czerwony jak cegła
Jeśli spróbować przypisać architekturze Śląska jeden kolor, byłby to z zapewne czerwony — barwa głębokich odcieni cegieł, z których wznoszono i oblicowywano budynki tego górniczego regionu. Ta charakterystyka wciąż inspiruje współczesnych projektantów i znalazła swoje odbicie także w koncepcji pracowni PROLOG. Elewacje zaprojektowano w dwójnasób: fasady zwrócone na zewnątrz pokryje jasny, gruboziarnisty tynk o wyrazistej fakturze, natomiast ściany od strony wewnętrznych dziedzińców wykończone zostaną czerwonymi płytkami ceramicznymi. Czerwień pojawi się także w detalach — w obudowach rolet zewnętrznych, na balustradach oraz szafkach balkonowych.
skrajobraz miasta
Wyzwaniem projektowym na pewno był kontekst, gdyż zgodnie z wymaganiami konkursu należało zaprojektować zabudowę o powierzchni użytkowej około 15 tysięcy m² na skraju miasta, obok istniejącego osiedla niedużych domów z lat trzydziestych dwudziestego wieku. Zależało nam, aby znaleźć typologię zabudowy, która wpisuje się w „skrajobraz” miasta, ale jednocześnie pozwala wytworzyć wnętrza urbanistyczne, tytułowe podwórka. Stąd pomysł na szachownicowy układ z relatywnie niskich budynków, uzupełniony dodatkowo o oś, która powiela układ ulic istniejącej zabudowy.
— pisze Bartłomiej Poteralski z pracowni PROLOG
W kontekście lokalizacji, istotnie znajdującej się na północnym skraju Gliwic, niezwykle ważna okazała się zieleń. Tej pod dostatkiem jest już w obrębie najbliższej okolicy — oprócz otaczających osiedle Rodzinnych Ogródków Działkowych, na północ od niego znajduje się granica Lasu Łabędzkiego, terenu zielonego o powierzchni ponad pół tysiąca hektarów. Żeby nacieszyć się okolicznościami natury, nie trzeba będzie jednak wychodzić poza obręb osiedla.
Chociaż według parametrów planistycznych powierzchnia biologicznie czynna musi stanowić jedynie 25% opracowywanego terenu, to w zwycięskim projekcie wrocławskiej pracowni wynosi ona prawie 72%. Mimo że obecna w dużej ilości pomiędzy budynkami, zieleń dominuje przede wszystkim zachodnią stronę założenia. Nie zostanie ona poddana „inwazyjnemu” zagospodarowaniu, a pozostawiona w formie dzikiego parku, przez który już dzisiaj przebiega kilka ścieżek.
Nowe osiedle społeczne przy ul. św. Wojciecha w Gliwicach
© PROLOG
trzeba to powiedzieć: głośno
Jednym z największych mankamentów działki wyznaczonej dla nowego osiedla społecznego w Gliwicach jest bliskość alei Jana Nowaka Jeziorańskiego, czyli Drogi Krajowej nr 88, jednej z głównych arterii komunikacyjnych aglomeracji śląskiej. Po jej dwupasmowych jezdniach ciężarówki pędzą z prędkością 70 kilometrów na godzinę, w przypadku samochodów osobowych jest to aż 90 km/h.
Chociaż ulicę św. Wojciecha, przy której znajdą się budynki nowego osiedla, od drogi krajowej oddziela pas zabudowy jednorodzinnej, to odgłosy przejeżdżających pojazdów muszą stanowić tam istotny problem, skoro już w regulaminie konkursowym nałożono na zwycięzców rywalizacji obowiązek przeprowadzenia pomiarów hałasu. Według map imisji powstałych dla Gliwic w 2022 roku, średni długookresowy współczynnik hałasu wynosi dla południowej części działki od 55 do nawet 59,9 decybeli, zaś dla strony południowej mieści się on między 50 a 54,9 decybeli.
Nowe osiedle społeczne przy ul. św. Wojciecha w Gliwicach
© PROLOG
Przyglądając się zwycięskiej koncepcji można zauważyć kilka decyzji projektowych mogących mieć pozytywny wpływ na komfort akustyczny, w którym przyjedzie żyć przyszłym mieszkańcom nowego osiedla. Pierwsza z nich, to odsunięcie zabudowy w stronę północną działki, jak najdalej od problematycznej jezdni. Plac powstały od strony południowej architekci wykorzystali na jedyną na osiedlu strefę dostępną dla transportu kołowego. Znalazły się tutaj wszystkie naziemne miejsca parkingowe.
Zielone tereny urządzone zlokalizowano na północ od budynków mieszkaniowych. Budowle zapewne pomogą osłonić je przed odgłosami docierającymi z drogi szybkiego ruchu, od drugiej strony podobnego problemu nie będzie, bo działa, na której stanie nowe osiedle, graniczy tam z lasem Łabędzkim. W obrębie zieleni zespół PROLOG przewidział kładkę przerzuconą ponad ciepłociągiem oraz dwie ścieżki prowadzące do ulicy Myśliwskiej.
Nowe osiedle społeczne przy ul. św. Wojciecha w Gliwicach
© PROLOG
balkon bez widoku na sąsiada
Jak czytamy w opisie regulaminu konkursu, w którym wybrano projekt pracowni PROLOG, każde z mieszkań musiało zostać wyposażone w loggię lub balkon. Te rozlokowano tak, aby mieszkańcy nie musieli spoglądać w stronę szosy i nasłuchiwać płynących z niej odgłosów, umieszczając je jedynie na ścianach wschodniej i zachodniej. Być może także i ta decyzja sprawi, że hałasu na balkonach będzie mniej. Co więcej, dzięki takiemu rozlokowaniu balkonów udało się uniknąć bolączki współczesnych osiedli deweloperskich, czyli balkonów „z widokiem na sąsiada”. Jak dowiadujemy się z opisu pracy konkursowej, odległości pomiędzy przeciwległymi balkonami wyniosą między 18,5 metra a maksymalnie nawet 36 metrów.
Nowe osiedle społeczne przy ul. św. Wojciecha w Gliwicach
© PROLOG
bunkier w garażu
Wspomniane już parkingi są kolejnym ciekawym elementem projektu. Zgodnie z wytycznymi, miejsc parkingowych powstało łącznie 456. W południowej części osiedla znajdzie się 98 naziemnych miejsc postojowych, resztę przewidziano w garażu podziemnym, który podzielono na dwie części z dwoma osobnymi wjazdami. Dzięki takiemu rozwiązaniu możliwe będzie etapowanie inwestycji. Osiedle „Podwórka” jest też na czasie, jeśli chodzi o najnowsze wytyczne dotyczące architektury ochronnej. W garażach podziemnych przewidziano dwa Miejsca Doraźnego Schronienia (MDS).
Choć na razie nowe lokale istnieją tylko na papierze, to plany Gliwic są już mocno skonkretyzowane. Łącznie powstać ma 1000 mieszkań komunalnych oraz TBS w ramach trzech nowych osiedli. Ich budowę rozłożono na 5 najbliższych lat, wobec czego całe przedsięwzięcie zakończy się już w 2029 roku.
