Podobnie jak Warszawa, Poznań a nawet Lublin, Kraków również będzie miał „czerwoną mieszkaniówkę”. Mazowiecka 21, apartamentowiec zaprojektowany przez krakowską pracownię B2 STUDIO Spółka z o.o. Spółka Komandytowa próbuje reinterpretować zabudowę Krowodrzy w „konserwatywnie nowoczesny” sposób. Jak to jednak w życiu bywa, nie ma nic za darmo. W tym przypadku ceną był modernistyczny biurowiec z lat 70.
Mazowiecka 21 powstanie w sercu Krowodrzy, tuż przy rondzie Żołnierzy Wyklętych, w miejscu wyburzonego w ubiegłym roku biurowca „Energoprojektu”. Nowa inwestycja Skanska Residential będzie ośmiopiętrowym budynkiem o wysokości sięgającej 27,5 metra, zaprojektowanym na rzucie zbliżonym do kwadratu. Podobnie, jak znajdujący się na działce wcześnej budynek „Energoprojektu”, apartamentowiec Mazowiecka 21 poprzedzi zielony plac dostępny z poziomu ulicy.
Mazowiecka 21 w Krakowie — budynek poprzedzi zielony publiczny plac
© mat. prasowe proj.: B2 Studio
To miejsce jest dosłownie i w przenośni na skrzyżowaniu dróg. Dlatego chcieliśmy, aby funkcje w parterze koncentrowały się wokół miejskiego skweru: można będzie przez niego przejść, usiąść w zieleni i skorzystać z usług. To przestrzeń spotkań, której sprzyja zarówno tradycja tego adresu, jak i sam układ miejsca
— wyjaśnia Józef Białasik z pracowni B2 Studio odpowiedzialnej za projekt budynku Mazowiecka 21.
W przeciwieństwie do modernistycznego biurowca, budynek Skanska zajmie jednak znaczną część powierzchni dostępnej na tyłach działki. By zapewnić odpowiednią ilość światła w mieszkaniach, w Mazowieckiej 21 zaprojektowano wewnętrzne podwórko, a także „wykrojono” szczyt południowo-wschodniego narożnika. Uwolniona w ten sposób przestrzeń zostanie zagospodarowana w formie tarasów opadających w kierunku narożnika.
Mazowiecka 21 w Krakowie — apartamentowiec zostanie wykończony w czerwonym kolorze
© mat. prasowe proj.: B2 Studio
Mazowiecka 21 — czerwony akcent na Krowodrzy
Dużą rolę w komunikacji dotyczącej projektu Mazowiecka 21 odgrywa zewnętrzna forma budynku. Elewacje Mazowieckiej 21 pokryte zostaną betonem o czerwonej barwie, coraz popularniejszej w polskiej architekturze. Poza rozrzeźbionymi prefabrykatami oddzielającymi loggie i okna, które w projekcie pełnią rolę artykulacji pionowej, najbardziej charakterystycznym elementem zwróconej na południowy-zachód fasady będą łuki zaprojektowane w dwóch najniższych kondygnacjach. Nie będą pełnić funkcji konstrukcyjnych — przyjmą formę „parawanu”, który częściowo przysłoni dwie najniższe kondygnacje budynku, poprawiając kompozycję fasady.
Mazowiecka 21 w Krakowie — charakterystycznym elementem budynku przy rondzie Żołnierzy Wyklętych będą łuki w dwóch najniższych kondygnacjach
© mat. prasowe proj.: B2 Studio
Łuki poprawiają proporcje budynku. Optycznie łączą dwie kondygnacje w jedną czytelną podstawę, dzięki czemu dolna część nie wydaje się zbyt lekka ani przypadkowa. Jednocześnie pozwalają wprowadzić duże przeszklenia w mieszkaniach na pierwszym piętrze, co nadaje im bardziej nietypowy, lekko loftowy charakter
— tłumaczy Józef Białasik.
Łuki są jednym z elementów, które inwestor określa nawiązaniami do architektury Krowodrzy. W najbliższej okolicy próżno szukać identycznego rozwiązania, jednak mocno zaakcentowane podcienia ma między innymi Dom Śląski przy ulicy Królewskiej (1932-1937 rok, proj. Józef Rybicki), podobieństwa odnaleźć można również w parterze Domu czynszowego Lwowskiego Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych przy Placu Inwalidów (1927-1929 rok, proj. Wacław Nowakowski).
Mazowiecka 21 w Krakowie — wewnątrz budynku znajdzie się zielone podwórko
© mat. prasowe proj.: B2 Studio
W kontekście detalu inwestor wspomina też o zaokrągleniach, materiałach czy rytmie elewacji, zaś odnośnie bryły budynku o „formie spoistej”, pojęciu ukutym przez Juliusza Żórawskiego w jego rozprawie doktorskiej z 1943 roku.
W tym sensie budynek jest zwarty, jednoznaczny i miejski od strony ulic, ale nie jest zamkniętym blokiem. Jeden z narożników został celowo otwarty, aby wpuścić więcej światła do wewnętrznego dziedzińca. Dlatego od zewnątrz Mazowiecka 21 jest bardziej oficjalna i spójna, a od środka bardziej życiowa, tarasowa i zielona
— wyjaśnia architekt.
Mazowiecka 21 w Krakowie — w kondygnacji parteru zaplanowano 7 lokali usługowych
© mat. prasowe proj.: B2 Studio
mieszkania bez barier?
Mazowiecka 21 zaoferuje 168 mieszkań, którym towarzyszyć będzie 7 lokali usługowych, umiejscowionych w najniższej kondygnacji. Metraż dostępnych mieszkań zaczyna się od 27,5 metrów kwadratowych dla lokali w typie studio, sięgając 129,6 m² dla mieszkań pięciopokojowych. Każde z nich zostanie wyposażone w system smart home, lokale będą też stosunkowo wysokie, z pomieszczeniami o wysokości 2,7 metra. Budynek aspiruje do certyfikacji „Obiekt Bez Barier”, którą ma uzyskać dzięki dostosowaniu do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W ofercie znajdą się mieszkania zaprojektowane z myślą o osobach poruszających się na wózkach inwalidzkich, w podobny sposób zaplanowano ciągi komunikacyjne i przestrzenie wspólne. Barierą dla wielu osób może być za to cena — według portalu tabelaofert.pl, średnia cena za metr kwadratowy w Mazowieckiej 21 wynosi 25 490 zł, choć znajdą się mieszkania, w których ta kwota spada do około 19 tysięcy złotych.
Jeśli chodzi o przestrzenie wspólne, to Mazowiecka 21 zaoferuje mieszkańcom między innymi Klub Mieszkańca o powierzchni ponad 100 metrów kwadratowych, a także parking podziemny z 90 miejscami postojowymi oraz rowerownię.
Mazowiecka 21 w Krakowie — we wnętrzach znajdzie się między innymi Klub Mieszkańca o powierzchni ponad 100 metrów kwadratowych
© mat. prasowe proj.: B2 Studio
Skanska zwraca również uwagę na zrównoważony charakter nowego apartamentowca na Krowodrzy. Budowla zwieńczona zostanie zielonym dachem, na którym znajdą się panele fotowoltaiczne zasilające części wspólne, z kolei centralne ogrzewanie i wstępne przygotowanie ciepłej wody wesprze pompa ciepła. W przestrzeni otaczającej budynek zaplanowano z kolei wykorzystanie budek lęgowych i domków dla owadów, a także infrastrukturę umożliwiającą retencjonowanie wody. Wspomniane rozwiązania mają zapewnić certyfikację BREEAM na poziomie „Very Good”.
Biurowiec Energoprojekt na ulicy Mazowieckiej w Krakowie — proj.: Antoni Mazur
fot.: Zygmunt Put © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
nie ma nic za darmo
Dawniej przy Mazowieckiej 21 stał biurowiec „Energoprojektu”. Autorem budowli zwróconej w stronę ronda Żołnierzy Wyklętych był Antoni Mazur, a konstrukcję zaprojektowali Ryszard Buła i Lesław Leśniewski. Jedenastokondygnacyjny biurowiec, poprzedzony podniesionym placem z zielenią, powstał w latach 1969-1974 i od początku był siedzibą Biura Studiów i Projektów Energetycznych ENERGOPROJEKT-KRAKÓW. W podwyższonym i mocno przeszklonym parterze znajdowała się kawiarnia Modrzejówka, a w późniejszych latach lunch bar Dali, który działał do października 2023 roku. Wraz z jego zamknięciem, biurowiec Energoprojektu opustoszał, powoli przygotowywany do rozbiórki.
Jeszcze dwa lata temu istniała szansa na zachowanie modernistycznego biurowca. 25 września 2024 roku roku Radni Dzielnicy V „Krowodrza” przegłosowali uchwałę zakładającą podjęcie działań w sprawie przeznaczonych do wyburzenia biurowców „Energoprojektu”, oraz położonego kilkadziesiąt metrów dalej biurowca „KPRI” (proj. Olgierd Krajewski). W myśl uchwały do Miejskiego Konserwatora Zabytków skierowano wniosek o wpis budynków do rejestru zabytków lub gminnej ewidencji zabytków, tak argumentując podejmowane działania:
Oba budynki znajdujące się przy ulicy Mazowieckiej na stałe wpisały się w panoramę Dzielnicy V Krowodrza, tworząc w okolicy obecnego ronda Żołnierzy Wyklętych swego rodzaju historyczne krowoderskie zagłębie biurowe. Biurowce te powstały na przełomie lat 60. oraz 70. i od tamtej pory stanowią istotną wartość historyczną nie tylko dla dzielnicy, ale także dla polskiej architektury.
Mimo sprzeciwu mieszkańców, zaangażowania mediów czy Instytutu Architektury, ani „Energoprojekt”, ani „KPRI” nie zyskały ochrony konserwatorskiej. Już w grudniu 2024 roku ruszyła rozbiórka biurowca przy rondzie Żołnierzy Wyklętych, pod koniec kwietnia następnego roku po budynku został jedynie pusty plac.
Co ciekawe, miastotwórczą i historyczną wartość modernistycznego biurowca Energoprojektu dostrzegają również... projektanci budynku, który ma go zastąpić:
To była taka lokalna „szpilka” na mapie dzielnicy: budynek charakterystyczny, łatwy do wskazania i dobrze osadzony w codziennych trasach mieszkańców. Można było się tam umówić, łatwo dotrzeć z różnych stron, a funkcję miejsca spotkań wzmacniały usługi w parterze, w tym działająca tam niegdyś dzielnicowa knajpa
Mazowiecka 21 w Krakowie — jeden z narożników zostanie ścięty, by doświetlić dziedziniec
© mat. prasowe proj.: B2 Studio
zmiany na Krowodrzy
W 2023 roku miasto uchwaliło nowy MPZP dla obszaru „Mazowiecka”, z którego wynika, że ta część Krowodrzy może nieco się zmienić. W ostatnich latach w kwartale domykanym przez Mazowiecką 21 wyrosło już kilka „apartamentowców” — między innymi „Słomnicka 4” czy „Cieszyńska 9”, w której znalazło się 230 mieszkań w trzech pięcio- i sześciokondygnacyjnych budynkach. Więcej mieszkaniówki powstanie również w zachodniej części Krowodrzy, przy skrzyżowaniu ulicy Mazowieckiej z Racławicką. W „Mazowieckiej 115” znajdzie się 86 apartamentów. Część z nich powstanie w formie nadbudowy „ponad” parterową kamienicą Neigerów z 1911 roku, znajdującą się w Gminnej Ewidencji Zabytków. Budowa ma zakończyć się jeszcze w 2026 roku.
Krowodrza jest obecnie uznawana za jedną z najlepszych dzielnic Krakowa. Jej architektura kojarzy się z solidnością, rzemiosłem, zasadami i trwałością. I to właśnie te cechy chcieliśmy przenieść do tego projektu
— mówi Józef Białasik, architekt B2 Studio.
W słowach współzałożyciela B2 Studio jest mnóstwo prawdy. Pytanie tylko, czy kiedy Krowodrzę wypełnią nowe apartamentowce, nadal będzie uznawana za tak wartościowe miejsce?
