Kuryłowicz + Architekci nie boją się projektowania w ekstremalnych warunkach — nawet jeśli stawiane przed nimi zadania są od siebie diametralnie różne. Podczas gdy powoli powstają pierwsze moduły Polskiej Stacji Antarktycznej, warszawska pracownia stworzyła koncepcję Centrum Edukacyjnego dla Dzieci w Kiberze, dzielnicy biedy położonej na południowo-wschodnich obrzeżach Nairobi. Jak wygląda polskie projektowanie w Afryce?
Kibera to jedna z najstarszych dzielnic biedy w Kenii, do tego jedna z największych w całej Afryce. Nie wiadomo, ile dokładnie zamieszkuje ją osób — według najnowszych szacunków, w dzielnicy położonej na południowy-wschód od centrum Nairobi, życie wiedzie między 235 a 270 tysięcy osób. Warunki, w których mieszkają, są niezwykle trudne.
Dzielnica Kibera w Nairobi
Schreibkarft © CC BY SA-3.0 | Wikimedia Commons
Średnia powierzchnia domu mieszkalnego to 15 metrów kwadratowych, w takiej budowli zamieszkuje zazwyczaj około 5 osób. Nie lepiej jest z infrastrukturą publiczną — brak dostępu do bieżącej wody, placówek ochrony zdrowia czy edukacji jest smutną rzeczywistością. Na 50 tysięcy dzieci przypadają zaledwie dwie szkoły publiczne. Ofertę edukacyjną tego miejsca wesprzeć może Centrum Edukacyjne dla Dzieci, zaprojektowane przez pracownię Kuryłowicz + Architekci. Jak wygląda projektowanie w dzielnicy slumsów?
Dzielnica Kibera w Nairobi
fot.: Jakub Lewkowicz, udostępnione dzięki uprzejmości autora
polska architektura w Nairobi
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w Kiberze zaprojektowano jako prostopadłościenną, płasko zadaszoną bryłę o trzech kondygnacjach naziemnych. Obiekt ulokowany jest pośród nieregularnej, niskiej zabudowy, typowej dla dzielnic slumsowych:
Działka oferuje znaczny potencjał dla kreatywnego rozwoju architektonicznego. Budynek, zlokalizowany pomiędzy ruchliwą ulicą a spokojnym zaułkiem, otwiera się zarówno na dynamiczny rytm codziennego życia, jak i na przestrzeń refleksji i wyciszenia.
— wyjaśnia Jakub Lewkowicz z pracowni Kuryłowicz + Architekci.
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w slumsach „Kibera”
© Kuryłowicz + Architekci
symbol ziemi, ognia i nieba
Zespół projektowy pracujący nad koncepcją dla Centrum Edukacyjnego zdecydował się rozwiązać pokrycie ścian zewnętrznych budynku korzystając z trzech barw: brązu, czerwieni i błękitu. Ich zestawienie nie jest przypadkowe — oprócz funkcji czysto estetycznej, dzięki której budynek dobrze wpisze się w swoje najbliższe otoczenie, mają one również znaczenie symboliczne:
Elewacja zostanie wykonana z lokalnej, trójkolorowej mozaiki cegieł, z których każda opowiada fragment historii tej społeczności. Brązowe cegły, znajdujących się najbliżej ziemi, symbolizują trwałe kulturowe korzenie oraz siłę mieszkańców. Umieszczone wyżej cegły pomarańczowe oddają ciepło, kreatywność i potencjał drzemiący w lokalnej społeczności. Na szczycie budynku znajdą się cegły niebieskie – zwrócone ku niebu, uosabiające pokój, mądrość i wspólne marzenia o lepszej przyszłości.
— pisze Jakub Lewkowicz na temat projektu.
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w slumsach „Kibera”
© Kuryłowicz + Architekci
Każda z barw będzie odpowiadała jednej z trzech naziemnych kondygnacji. Barwne pasy nie będą jednak jedynymi elementami podziału poziomego. W zależności od kondygnacji (a tym samym koloru pokrywającego dany fragment ścian) w nieco inny sposób ułożone zostaną cegły zdobiące elewacje. Połacie ścian nie zostaną bowiem zupełnie gładkie — niektóre z cegieł zostaną wmurowane prostopadle względem muru, wystając nieco ponad jego lico. W kondygnacji parteru nagromadzenie elementów wypukłych będzie największe, co sprawi, że ta część elewacji będzie wydawać się najbardziej „solidna”. Na wysokości pierwszego i drugiego piętra ilość cegieł wystających z lica ściany stopniowo zmniejszy się, nadając im optycznej lekkości.
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w slumsach „Kibera”
© Kuryłowicz + Architekci
gdy re-use to konieczność
Trójbarwna elewacja nie jest jedynym „znaczącym” elementem w koncepcji pracowni Kuryłowicz + Architekci. W nowym Centrum Edukacyjnym w sercu Kibery symbolika spotka się z podejściem spod znaku re-use, nierzadko będącym koniecznością w miejscach o ograniczonym dostępnie do zasobów:
W geście łączącym przeszłość z przyszłością projekt przewiduje zachowanie i wkomponowanie charakterystycznych starych drzwi pochodzących z lokalnej społeczności, symboli dziecięcych marzeń i nadziei. Zostaną one wykorzystane jako drzwi wejściowe lub wyeksponowane wewnątrz budynku, pomagając najmłodszym łatwiej zaadaptować się w nowej przestrzeni i zachować poczucie ciągłości.
— opisuje architekt.
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w slumsach „Kibera”
© Kuryłowicz + Architekci
budowla z klimatem
Projekt pracowni Kuryłowicz + Architekci został osadzony nie tylko w lokalnej estetyce i symbolice, ale również technologii. Ta wywodzi się z doświadczeń miejscowej architektury, powstającej w gorącym klimacie, a mimo to potrafiącej zapewnić dogodne warunki we wnętrzach bez uciekania się do klimatyzacji i innych systemów chłodzenia aktywnego.
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w slumsach „Kibera”
© Kuryłowicz + Architekci
Centrum Edukacyjne w Kiberze zakłada wykorzystanie naturalnych sił rządzących ruchami mas powietrza. Świeże powietrze wpadnie do budynku poprzez uchylne okna, poprzesłaniane łamaczami światła dla dodatkowego zacienienia, oraz przez specjalne otwory wentylacyjne ponad okiennicami. Porowata struktura ścian wewnętrznych wesprze cyrkulację powietrza, które ostatecznie — wchłonąwszy energię cieplną skumulowaną w murach budowli, wydostanie się na dach, przepływając przez klatkę schodową.
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w slumsach „Kibera”
© Kuryłowicz + Architekci
centrum uszyte na miarę potrzeb społeczności
Najważniejsza będzie jednak nie forma, ani zastosowane technologie, a rola, jaką nowa budowla odegra w społeczności zmagającej się ze skrajnie trudnymi warunkami bytowymi. Oferta Centrum Edukacyjnego skierowana będzie przede wszystkim do dzieci zamieszkujących Kiberę. Całość zaprojektowano tak, aby budynek z biegiem lat mógł dostosowywać się do aktualnych potrzeb:
Wnętrze zostało zaplanowane w systemie modułowym, umożliwiającym elastyczne łączenie i dzielenie przestrzeni, co pozwala dostosować je do aktualnych i przyszłych potrzeb. Komunikację pionową i poziomą przewidziano wzdłuż dłuższej ściany przylegającej do sąsiedniej działki, co pozwala maksymalnie wykorzystać światło dzienne oraz zwiększa swobodę aranżacji wnętrz.
— czytamy w opisie koncepcji.
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w slumsach „Kibera”
© Kuryłowicz + Architekci
W parterze budynku, częściowo otwartym na przylegające do niego z obu stron ulice, znajdzie się przestrzeń głównego wejścia, biuro oraz sklepy, umiejscowione po stronie budynku zwróconej w stronę głównej jezdni. W narożu zespół projektowy przewidział kuchnię:
Wspólna kuchnia nie tylko zagwarantuje bezpieczeństwo żywnościowe, ale stanie się również przestrzenią do nauki gotowania i edukacji żywieniowej, pomagając mieszkańcom przygotowywać zdrowe i przystępne cenowo posiłki.
— dowiadujemy się z opisu.
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w slumsach „Kibera”
© Kuryłowicz + Architekci
tanecznym krokiem ku lepszej przyszłości
Na pierwszym piętrze przewidziano miejsce dla najważniejszej przestrzeni Centrum Edukacyjnego — sali tanecznej, gdzie dzieci będą miały możliwość ćwiczenia pod okiem doświadczonego nauczyciela. Na tym samym piętrze zaplanowano również warsztat produkcji środków higieny intymnej:
W odpowiedzi na realne potrzeby społeczności powstanie także zakład produkcji podpasek higienicznych, który zapewni dostęp do darmowych produktów menstruacyjnych, wesprze edukację zdrowotną oraz stworzy miejsca pracy dla kobiet z Kibery.
— pisze Jakub Lewkowicz, architekt prowadzący.
Na ostatnim piętrze znajdą się klasy oraz pokoje schronienia, służące za przestrzeń noclegową dla najmłodszych, którzy znaleźli się w kryzysowej sytuacji. Oprócz tego we wnętrzach Centrum Edukacji dla Dzieci w Nairobi zaplanowano również salę komputerową oraz bibliotekę. W środku odbędą nie tylko lekcje, ale i zajęcia zawodowe skierowane do dorosłych mieszkańców Kibery. Zagospodarowaniu ulegnie również dach, który przyjmie formę częściowo przekrytego tarasu, pełniącego funkcję przestrzeni przeznaczonej na: „warsztaty, aktywności fizyczne, spotkania społeczne i edukację ekologiczną”.
Centrum Edukacyjne dla Dzieci w slumsach „Kibera”
© Kuryłowicz + Architekci
Projekt w Kiberze to fundament rozwoju społecznego. Dzięki szerokiemu zakresowi usług i możliwości, powstający budynek realnie wpłynie na poprawę jakości życia mieszkańców i stanie się źródłem przemiany, godności oraz nadziei, nie tylko dla obecnych, lecz także dla przyszłych pokoleń.
— podsumowuje Jakub Lewkowicz.
