Czy mamy realny wpływ na to, jak projektowane są przestrzenie wokół nas? Urzędnik pewnie powie tak, mieszkaniec — niekoniecznie. O bolączkach konsultacji społecznych, sposobach w jakie nowe technologie i sztuczna inteligencja mogą usprawnić procesy partycypacyjne, oraz o tym, czy jedyną drogą dla osób studiujących architekturę jest projektowanie budynków z Michałem Kasperskim i Jackiem Baczkowskim, twórcami platformy PublicTwin, rozmawia Przemek Ciępka.
Michał KASPERSKI — współzałożyciel i dyrektor generalny (CEO) drip visual oraz platformy PublicTwin. Absolwent Cardiff University (WSA, BSc), pierwsze doświadczenia zawodowe zdobywał pracując w Loyn + Co Architects. Edukację kontynuował na Wydziale Architektury TU Delft — jego projekt dyplomowy, eksplorujący nowe formy rewitalizacji prowincji i zaangażowania lokalnej społeczności w projektowaniu, został nominowany do ArchiPrix 2023 i wyróżniony w EUmies Young Talent Architecture Award podczas Biennale Architektury w Wenecji 2023. Dziś koncentruje się na strategii wzrostu, modelu biznesowym i wizji PublicTwin. Odpowiada za precyzyjne dopasowanie rozwiązania do potrzeb rynku, budowanie partnerstw i nadzór nad kierunkiem rozwoju platformy, poszukuje innowacyjnych sposobów, by technologia odpowiadała na wyzwania samorządów i mieszkańców.
Jacek BACZKOWSKI — współzałożyciel i dyrektor technologiczny (CTO) drip visual oraz platformy PublicTwin. Absolwent Cardiff University (WSA, BSc), zdobywał doświadczenie w Bjarke Ingels Group, pracując przy międzynarodowych projektach. Ukończył studia magisterskie na Wydziale Architektury TU Delft; jego praca dyplomowa poświęcona była grywalizacji projektowania mieszkaniowego. Finalista programu Young Leader w trakcie tegorocznego UrbanFuture. Na studiach rozwinął pasję do tworzenia gier, interaktywnych technologii webowych i programowania, która stała się fundamentem dla współtworzenia PublicTwin. Odpowiada za rozwój technologiczny PublicTwin — od projektowania architektury systemu, przez wdrażanie nowych funkcji, po zapewnienie bezpieczeństwa danych i skalowalności platformy oraz kieruje procesem przekładania potrzeb użytkowników na innowacyjne, cyfrowe rozwiązania.
Przemek Ciępka: W przypadku wielu działań planowanych w przestrzeniach miast, przeprowadzenie konsultacji społecznych jest nie tylko wskazane, ale i objęte prawnym wymogiem. Czy taki rodzaj partycypacji jest rzeczywiście skuteczny?
Michał Kasperski: Skuteczność konsultacji zależy od dwóch czynników — sposobu ich prowadzenia oraz liczby zebranych opinii. Niestety, obecnie często sprowadzają się one do spotkań organizowanych o mało dogodnych porach, na przykład we czwartek o godzinie 17, w których biorą udział głównie osoby o odpowiednio dużej motywacji lub mające w tym konkretny interes. W takich warunkach wykluczona zostaje szeroka grupa osób, które chciałyby uczestniczyć w spotkaniu, lecz z różnych powodów nie mogą.
Przemek Ciępka: Czy da się do nich dotrzeć w jakiś alternatywny sposób?
Michał Kasperski: Myślę, że problemem jest tu przede wszystkim brak rozwiązań sprawdzających się w obu scenariuszach. Obecnie testowane są takie rozwiązania, jak geoankiety czy inne formy przeprowadzania konsultacji on-line, ale żadna z nich nie oferuje integracji wyników pozyskanych z warsztatów fizycznych i cyfrowych. W efekcie wszystkie dane muszą zostać poddane żmudnej analizie, zanim uda się dojść do jakichś wniosków.
Public Twin
© mat. udostępnione dzięki uprzejmości rozmówców
Przemek Ciępka: I tutaj pojawia się wasza platforma PublicTwin.
Jacek Baczkowski: Tak. Kluczowym wyróżnikiem naszego projektu jest hybrydyzacja procesu konsultacyjnego. Zbieramy dane zarówno ze źródeł cyfrowych, jak i fizycznych w jednej spójnej bazie danych, która pomaga lepiej zrozumieć perspektywy szerokiej gamy mieszkańców w czasie rzeczywistym. Zależy nam na tym, żeby każda osoba — niezależnie od tego, czy jest biegła cyfrowo, czy nie — mogła wziąć udział w konsultacjach i realnie zaangażować się w tworzenie lepszej przyszłości naszych miast.
Michał Kasperski: Chodzi nam o połączenie źródeł online i offline, warsztatów fizycznych i ankiet internetowych, o zmniejszenie progu wejścia w proces partycypacji dla mieszkańców oraz stworzenie zestawu narzędzi, które mogłyby pomóc analizować praktykom partycypacji, facylitatorom i urzędom miast te dziesiątki, setki komentarzy uzyskanych podczas konsultacji.
Jacek Baczkowski: Nie chcemy wywracać istniejącego procesu — raczej się z nim zintegrować, żeby sprawić, że partycypacja będzie bardziej dostępna. Wpisanie się w istniejący workflow jest dla nas kluczowe.
Platforma Public Twin
© mat. udostępnione dzięki uprzejmości rozmówców
Przemek Ciępka: Czym więc właściwie jest PublicTwin i jakie oferuje narzędzia?
Michał Kasperski: Dobra partycypacja zaczyna się od skutecznego informowania. Opracowujemy więc narzędzia, które — w uproszczeniu — łączą interaktywność Google Maps i prostotę komunikacji instagramowych Stories z możliwością opiniowania i zbierania feedbacku. Żeby się do nich dostać, osoba siedząca na przystanku może na przykład zeskanować kod na plakacie lub ogłoszeniu czy trafić na nie w mediach społecznościowych albo lokalnej gazecie. Czekając na autobus zapozna się z działaniami planowanymi w jej najbliższym otoczeniu.
Przemek Ciępka: Co dzieje się dalej?
Michał Kasperski: Jeśli chodzi o sam proces konsultacyjny, to mamy szereg narzędzi, z których możemy korzystać — od prostych ankiet, po narzędzia ko-kreacji, dzięki którym organizatorzy konsultacji mogą pytać użytkowników o ich potrzeby. Identyfikacja potrzeb poprzedzająca opiniowanie projektów daje mnóstwo informacji zwrotnych dla projektantów i decydentów, dzięki czemu mogą zauważyć problemy, których wcześniej nie dostrzeżono albo dowiedzieć się, które działania należy priorytetyzować.
Public Twin — warsztaty
© mat. udostępnione dzięki uprzejmości rozmówców
Przemek Ciępka: Stosowaliście już PublicTwin w praktyce? Jeśli tak, to jak się sprawdziło?
Jacek Baczkowski: W ostatnim czasie wykorzystaliśmy naszą platformę do przeprowadzenia konsultacji, mających pomóc w wyłonieniu nowej koncepcji dla Placu Krakowskiego w Gliwicach. Chcieliśmy jak najlepiej zrozumieć perspektywę mieszkańców na ten obszar miasta, więc zaczęliśmy zbierać dane jeszcze zanim powstała jakakolwiek inicjatywa projektowa. Zrobiliśmy to poprzez udostępnienie mieszkańcom możliwości zostawienia pinezek przypiętych do wirtualnej mapy placu, które odpowiadały na pytania zadane przez organizatorów warsztatów. Daliśmy też mieszkańcom możliwość zostawienia komentarzy w sposób oparty na geolokalizacji. Dzięki temu zebraliśmy tysiące opinii dotyczących tego, jak mieszkańcy obecnie postrzegają Plac Krakowski — jakie widzą pozytywne aspekty tej przestrzeni, a gdzie chcieliby zobaczyć zmiany. Zebrane informacje pomogły posuwać projekt dalej, tworzyć koncepcje, które odpowiadają na wachlarz realnych potrzeb.
Platforma Public Twin
© mat. udostępnione dzięki uprzejmości rozmówców
Przemek Ciępka: Czy udało wam się też zaaplikować wasze rozwiązania w innych miejscach?
Michał Kasperski: Tak, mamy na koncie kilkanaście projektów pilotażowych w różnych Europejskich miastach, z których zbieraliśmy feedback odnośnie tego, jakie narzędzia są przydatne, co powinniśmy rozwijać dalej, a z czego zrezygnować. Realizowaliśmy projekty z czołowymi pracowniami urbanistycznymi, jak Mecanoo czy White Arkitekter oraz deweloperami i konsultantami w Rotterdamie, Malmö, Delft, ale też w Polsce we współpracy ze Śląskim Urban Labem. Przygotowujemy się również do bezpośredniej współpracy z urzędem miasta Wrocław.
Przemek Ciępka: Rozumiem, że macie ambicje, aby PublicTwin stało się narzędziem stosowanym uniwersalnie?
Jacek Baczkowski: Mamy dokładnie taką nadzieję. We wszystkich dokumentach mówiących o wymogu partycypacji zaznacza się, że powinna ona zostać przeprowadzona w sposób zwyczajowo przyjęty. Bardzo chcielibyśmy, żeby Public Twin stał się właśnie tym zwyczajowo przyjętym rozwiązaniem.
Michał Kasperski: Kluczem do osiągnięcia tego jest uproszczenie partycypacji z dwóch stron — nie tylko od strony klienta, ale i mieszkańca. Chcemy, żeby w prosty sposób dało się wejść na naszą stronę, zapoznać z projektem i, w zależności od chęci, wypełnić krótką ankietę, albo odpowiedzieć na pogłębione pytania. Naszym zdaniem taka jest właśnie droga do tego, żeby w każdym z procesów partycypacyjnych zwiększyć ilość respondentów, a co za tym idzie, dostępnych perspektyw.
Public Twin — warsztaty
© mat. udostępnione dzięki uprzejmości rozmówców
Przemek Ciępka: Wspomniałeś o kliencie, czyli organizatorze konsultacji. Kierujecie swoją platformę do samorządowców, czy bierzecie pod uwagę jeszcze inne grupy odbiorców PublicTwin?
Michał Kasperski: Najważniejszą grupą odbiorczą są mieszkańcy — bo zbudowanie narzędzia które faktycznie działa i przemawia do mieszkańców to najlepsze, co możemy zrobić dla naszych potencjalnych klientów — zwiększając nie tylko ilość, ale i jakość zebranych opinii jednocześnie oszczędzając setki godzin pracy analitycznej, łącząc kanały cyfrowe i analogowe.
Przemek Ciępka: Czy skonfigurowanie takich konsultacji przez organizatorów w PublicTwin jest trudne?
Jacek Baczkowski: Obecnie dążymy do tego, żeby stworzyć skalowalną wersję platformy. Do tej pory opieraliśmy się na projektach pilotażowych, każdy z nich wymagał naszej bezpośredniej pracy. Celem jest jednak stworzenie platformy, na której klient będzie mógł skonfigurować projekt w prosty sposób.
Michał Kasperski: Chcemy też, żeby PublicTwin był zintegrowany z narzędziami, które są już używane w danej gminie czy w mieście. Przyjęliśmy, że naszym celem jest, aby prostą akcję partycypacyjną można było skonfigurować w ciągu jednego, albo dwóch dni, współpracując ze wszystkimi udziałowcami jednocześnie. Kluczowym jest, żeby do takiej akcji partycypacyjnej dostęp mieli zarówno inwestorzy, jak i samorządowcy czy architekci. Taka integracja ogranicza na przykład ilość zbędnej korespondencji, a co za tym idzie, oszczędza czas.
Platforma Public Twin
© mat. udostępnione dzięki uprzejmości rozmówców
Przemek Ciępka: Coraz więcej mówi się o wykorzystaniu sztucznej inteligencji w różnych branżach — w tym w architekturze i urbanistyce, chociaż zwykle w kontekście projektowania. Czy AI może wspomóc też procesy partycypacyjne?
Michał Kasperski: Obecnie decydenci mają do dyspozycji masę danych ilościowych — dane demograficzne, natężenie ruchu, gęstość i parametry zabudowy i tak dalej. Z PublicTwin chcemy uzupełnić ten obraz o unikalne dane jakościowe — ludzką perspektywę i doświadczenia lokalnych mieszkańców, przedsiębiorców i interesariuszy dostarczające często unikatowej perspektywy na potrzeby i wyzwania danego miejsca. Sztuczna inteligencja sprawdza się świetnie w analizowaniu właśnie tego typu danych, dając decydentom pełny obraz sytuacji w połączeniu z danymi ilościowymi w celu podjęcia lepszych decyzji. A kiedy mamy do przeanalizowania dwa tysiące opinii, sztuczna inteligencja okazuje się niezastąpiona.
Jacek Baczkowski: AI może być wykorzystywana także w formie narzędzi ko-kreacji, pozwalając mieszkańcom wypowiedzieć się na temat projektów w sposób wizualny. Generatywna AI pozwala przełożyć proste sformułowania dotyczące ich oczekiwań na informacje wizualne, uczestnicząc w ten sposób w ko-kreacji na podstawie wizji generowanych przez sztuczną inteligencję.
Platforma Public Twin
© mat. udostępnione dzięki uprzejmości rozmówców
Przemek Ciępka: Studiowaliście na Uniwersytecie Technicznym w Delft. Jesteście architektami?
Jacek Baczkowski i Michał Kasperski: Z wykształcenia, tak, ale nie z kwalifikacji.
Przemek Ciępka: Dlaczego obraliście taką drogę?
Michał Kasperski: Jacek już w trakcie studiów bardzo mocno grawitował w stronę software engineering i bardziej programistycznego podejścia do architektury. Duży wpływ na nas miał też krótki fakultet z przedsiębiorczości, który później przerodził się w roczne studio i dalszy udział w inkubatorze przedsiębiorczości przy uczelni. Zauważyliśmy, że wyposażenie studentów architektury w podstawową wiedzę i narzędzia z zakresu przedsiębiorczości mocno zmienia punkt widzenia tego, jaką rolę w procesie odgrywa projektant, i co może do niego wnieść.
Jacek Baczkowski: Myślę, że jedną z kluczowych wartości było dla nas poczucie sprawczości. Chcieliśmy wykreować dla siebie środowisko, które pozwoli nam jak najszybciej mieć realny wpływ na rzeczywistość.
Michał Kasperski: Zaczęliśmy współpracować z osobami, dla których chcieliśmy kiedyś pracować, te współprace umożliwiły nam definiowanie naszego produktu. Po drodze było oczywiście dużo zakrętów i eksperymentów, które już porzuciliśmy. Mimo wszystko była ona dla nas bardzo angażująca i atrakcyjna. Myślę, że architektura jest coraz bardziej otwarta na różnego rodzaju perspektywy, które nie są stricte architektoniczne.
Pulic Twin finalistą 7. edycji programu grantowego ING
© mat. udostępnione dzięki uprzejmości rozmówców
Przemek Ciępka: Mam wrażenie, że większość osób studiujących architekturę widzi siebie w roli projektantów, projektantek budynków, pracujących przy desce kreślarskiej czy w różnych programach. Wy, pomimo kierunkowego wykształcenia, znaleźliście na siebie zupełnie inny pomysł. Czy polecacie taką alternatywną drogę?
Michał Kasperski: Bardzo polecamy! Jest tu może nawet więcej projektowania, niż w pracowni, z tym że rozumianego na przykład jako projektowanie doświadczeń użytkowników albo procesów. To bardzo kreatywna dziedzina i mam wrażenie, że wielu studentów mogłoby odnaleźć się właśnie w projektowaniu procesów.
Jacek Baczkowski: Ono tak naprawdę satysfakcjonuje te same potrzeby, co architektura, ale w trochę inny sposób. Łączy zarówno technologię, jak i socjologię z misją społeczną, czymś bardzo celowym, co faktycznie ma sprawczość.
Michał Kasperski: Umiejętności, które zdobyliśmy w trakcie studiów architektonicznych świetnie transferują się na inne działania przedsiębiorcze. Trzeba jedynie zrozumieć, że okazje można kreować — niekoniecznie czekać na przetargi czy konkursy, ale też inicjować różnego rodzaju architektoniczne procesy w miejscu, w którym żyjemy.
Przemek Ciępka: Dziękuję za rozmowę!
