#StawkiArchitektów
Stawki minimalne dla projektów architektonicznych w Polsce — co o tym myślą architekci? Czy są potrzebne, jak powinny być naliczane i ile mogłyby wynosić? Zapytaliśmy przedstawicieli pracowni, zarówno małych, średnich, jak i dużych, deweloperów oraz wykładowców. Swoim zdaniem na ten temat podzielił się z nami Oskar Grąbczewski, współzałożyciel pracowni OVO Grąbczewscy Architekci. Jak jego zdaniem powinny kształtować się minimalne stawki dla architektów?
Fatalna sytuacja biur architektonicznych w Polsce jest faktem. Na najgorszej pozycji są średnie i małe pracownie, których rentowność i opłacalność są często na granicy przetrwania. Jednocześnie inwestycji, zwłaszcza z sektora mieszkaniowego, przybywa, czyli jest co projektować. W styczniu 2025 roku oddano do użytku więcej mieszkań niż przed rokiem, również liczba tych, których budowę rozpoczęto, jest wyższa (dane GUS). Średnia jakość tego, co powstaje, nie jest jednak zadowalająca. Buduje się szybko, najczęściej po niskich kosztach, ale za to z rekordowo dużym zyskiem. Dlaczego więc w tej branży architekci są jednym z najsłabiej opłacanych ogniw?
Kiedy na tegorocznej Budmie rozmawialiśmy o tym, od czego zależy jakość architektury mieszkaniowej w Polsce, temat wynagrodzeń dla architektów zdominował debatę. Obecny na spotkaniu Mateusz Mastalski, partner w duńskiej pracowni Henning Larsen, zwrócił uwagę na to, że w Danii jakość wynika nie tylko z tradycji, dobrej edukacji architektonicznej społeczeństwa czy solidarności zawodowej architektów, ale również z tego, że mają oni na projektowanie więcej czasu niż w Polsce i są lepiej za swoją pracę wynagradzani. Ta zależność wydaje się oczywista.
Kontynuujemy więc debatę na temat wynagrodzeń i o zarobki architektów pytamy Oskara Grąbczewskiego.
Oskar GRĄBCZEWSKI — architekt i urbanista, absolwent Politechniki Śląskiej w Gliwicach i stypendysta IBA Emscher Park. Wraz z żoną Barbarą i synem Markiem prowadzi w Katowicach biuro architektoniczne OVO Grąbczewscy Architekci. Wykładowca akademicki, sędzia konkursowy, felietonista i krytyk architektury. Uzyskał ponad sto międzynarodowych i krajowych nagród, wyróżnień i nominacji, między innymi w konkursach EU Mies van der Rohe Award, German Design Prize czy Nagroda Roku SARP.
Czy należy wprowadzić gwarantowaną stawkę minimalną za metr kwadratowy projektu? Proszę krótko uzasadnić odpowiedź.
Tak, jestem za wprowadzeniem stawek minimalnych, analogicznych do stawek określonych w cenniku będącym częścią Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 grudnia 2021 r.w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym, cenniku opracowanym przez Izbę Architektów, cenniku SARP lub cennikach zagranicznych (HAOI). Jak pokazują przykłady światowe, odpowiedni poziom wynagrodzenia za prace projektowe zapewnia wyższy poziom projektów, co może przynieść niebagatelne korzyści inwestorom, a także użytkownikom w postaci lepiej zaprojektowanych budynków i przestrzeni. Lepiej, czyli bardziej ekonomicznie, trwale, bardziej rozsądnie i — last but not least — piękniej.
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla architektury mieszkaniowej wielorodzinnej?
Średnia kwota powinna wynosić około 300 złotych, ale ze względu na różny budżet i standard inwestycji oraz zakres projektu proponuję, by przy wycenach za każdym razem bazować na cenniku będącym częścią Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 grudnia 2021 r. w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym.
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla domów jednorodzinnych?
Średnia kwota powinna wynosić około 250 złotych, ale ze względu na różny budżet i standard inwestycji oraz zakres projektu proponuję, by przy wycenach za każdym razem bazować na cenniku będącym częścią Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 grudnia 2021 r. w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym.
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla budynków biurowych?
Średnia kwota powinna wynosić około 300 złotych, ale ze względu na różny budżet i standard inwestycji oraz zakres projektu proponuję, by przy wycenach za każdym razem bazować na cenniku będącym częścią Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 grudnia 2021 r. w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym.
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla budynków i przestrzeni publicznych?
Średnia kwota powinna wynosić około 500 złotych, ale ze względu na różny budżet i standard inwestycji oraz zakres projektu proponuję, by przy wycenach za każdym razem bazować na cenniku będącym częścią Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 grudnia 2021 r. w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym, co tak naprawdę powinno być obowiązkiem każdego zamawiającego w sektorze publicznym.
Jeżeli stawka minimalna nie powinna być gwarantowana, to jak wypracować korzystne wynagrodzenia dla architektów?
W kolejności przewidywanej skuteczności:
- szturm modlitewny;
- edukacja architektoniczna, uświadamianie społeczeństwu ważności architektury;
- skuteczny wpływ na legislację, która powinna promować i doceniać dobrą urbanistykę i architekturę, poprzez konsultacje, rozmowy i negocjacje z politykami i ustawodawcami;
- solidarność zawodowa.
Czy architekci jako grupa zawodowa powinni mieć związki zawodowe, które zajmowałyby się tylko kwestią wynagrodzeń dla architektów?
Powinna się tym zajmować Izba Architektów i SARP, ale oczywiście mogą pojawić się też inne organizacje, które będą próbować osiągnąć ten zbożny cel.
Oskar GRĄBCZEWSKI
OVO Grąbczewscy Architekci
więcej: A&B 4/2025 – RE-USE + stawki architektów,
pobierz bezpłatne e-wydania A&B
