Potransformacyjna historia rewitalizacji Placu Zwycięstwa w Pile to prawdziwa epopeja. Na zliczenie koncepcji, które powstały dla tego miejsca potrzeba będzie palców u obu rąk. Wygląda jednak na to, że historia ciągnąca się przez ponad dwa dziesięciolecia ma szanse na zakończenie. Czy będzie ono szczęśliwe? O tym mieszkańcy przekonają się za kilka lat, jednak już teraz możemy zapoznać się z projektem przygotowanym przez pilską pracownię Wojtasik Architekci.
Plac Zwycięstwa w Pile to blizna po tragicznej historii, która spotkała to miejsce. Wcześniej znajdowała się tam bowiem starówka — z otoczonym kamienicami Nowym Rynkiem, znanym w okolicy hotelem „Pod Złotym Lwem” oraz kościołem ewangelickim, którego strzelista, neogotycka wieża górowała nad całym założeniem. Niestety, w 1945 roku Piła podzieliła los wielu miast znajdujących się wówczas w granicach Rzeszy, niknąc pod gradem alianckich bombardowań. To, co udało się odzyskać, wywieziono do odbudowywanej Warszawy, zaś wyrwa powstała po malowniczym Nowym Rynku zyskała nowe miano — Plac Powstańców Wielkopolskich.
Plac Zwycięstwa w Pile obecnie
© UM Piła
Przemianowany później na Plac Zwycięstwa i uświetniony pomnikiem upamiętniającym tysiąclecie państwa polskiego oraz powrót ziem zachodnich w jego granice — od początku służył za nowe serce miasta, wokół którego rozwijała się powojenna zabudowa mieszkaniowa. Sam pomyślany został zaś jako przestrzeń podzielona na dwie części; „reprezentacyjną”, utwardzoną i przyzdobioną pomnikiem, oraz zieloną, porośniętą trawnikiem oraz licznymi drzewami. Mimo że obszary wokół placu przez lata ulegały stopniowym przekształceniom, to sam Plac Zwycięstwa trwał przez ostatnie kilkadziesiąt lat w zasadniczo niezmienionej formie. Teraz jednak, po licznych próbach, wygląda na to, że wreszcie przejdzie gruntowną rewitalizację. Jakie zmiany czekają centrum Piły?
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
Na samym początku należy powiedzieć, że planowana rewitalizacja obejmie tylko połowę placu — część zachodnia, w której znajduje się obecnie Pomnik Tysiąclecia na ten moment pozostanie bez zmian. Nie znaczy to jednak, że rewitalizacja pilskiego placu jest przedsięwzięciem o niewielkiej skali, bowiem opracowanie przygotowane przez pracownię Lecha i Macieja Wojtasików objęło teren o powierzchni 10 tysięcy metrów kwadratowych.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
Sercem Placu Zwycięstwa w nowej odsłonie ma stać się otoczona drzewami aleja, przecinająca go na linii wschód-zachód. Już dzisiaj w tym miejscu znajduje się stary deptak — po rewitalizacji zostanie utwardzony, uzupełniony o elementy małej architektury, a także „fontannę” w formie 90-metrowej strugi przebiegającej przez sam środek alei. Ciąg pieszy kończyć się będzie po stronie zachodniej widokiem na znajdujący się na wprost pomnik Tysiąclecia.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
plac na dwoje
Alejka podzieli również Plac Zwycięstwa na dwie zasadnicze strefy. W mniejszej, południowej, zaplanowano głównie przestrzenie zielone, podzielone na dwa mniejsze parki kieszonkowe skomunikowane chodnikami oraz ulokowaną pomiędzy nimi wiatą z huśtawkami. Ta, zgodnie z zieloną koncepcją, pokryta ma być roślinami pnącymi. W tej części parku znajdzie się także pawilon toalety miejskiej oraz wydzielona przestrzeń wybiegu dla psów. Co niezwykle istotne, władze miasta zapewniają, że projekt powstawał z uwzględnieniem zachowania jak największej ilości istniejącego drzewostanu, który ze względu na pozbawioną większych zmian historię placu, składa się z kilku relatywnie dużych okazów.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
Na północ od alejki z fontanną teren Placu Zwycięstwa będzie zagospodarowany w nieco bardziej urozmaicony sposób. Tutaj autorzy koncepcji zdecydowali na nieco bardziej regularną i przejrzystą organizację przestrzeni urządzonej raczej na kształt ogrodu w typie francuskim. Będą tutaj przede wszystkim trawniki i klomby, przecinające się prostopadle ścieżki oraz spowita roślinnością pergola. To jednak nie wszystko, bo w tym miejscu znajdzie się też dominanta planowanego założenia.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
widmo przedwojennej Piły
Najbardziej rzucającym się w oczy elementem nowej koncepcji Placu Zwycięstwa w Pile jest z pewnością sposób zagospodarowania jego południowo-zachodniego narożnika. Powstanie tam amfiteatr, jednak nie taki, jak w wielu innych polskich miastach. Od ulicy odgrodzą go dwie ściany w formie kilkunastu prostokątnych betonowych płyt, zawieszonych na prostym stelażu, które spełnią rolę tła dla różnego rodzaju wydarzeń rozgrywających się w tym miejscu. Projekt zakłada także montaż telebimu na jednej ze ścian. Prawdziwa ciekawostka to jednak sposób opracowania zewnętrznych lic betonowych ścian. Płyty, zwrócone w stronę ulic okalających plac, pokryte będą bowiem reliefową dekoracją, dość dosłownie nawiązującą do elewacji kamienic tworzących przedwojenną zabudowę Nowego Rynku w Pile.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
O odpowiednią retencję oraz ochronę przed zbytnim nagrzaniem przestrzeni amfiteatru zadbać ma trawnik, wykrojony z jego centrum. To on, poza trybunami, może stać się miejscem najczęściej wybieranym przez mieszkańców do obserwacji wydarzeń mających miejsce na scenie.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
głowy pełne pomysłów
To nie będzie Piła 2, ani 3.0 — przedstawiona koncepcja nie jest bowiem pierwszą, która przygotowano dla jednej z kluczowych przestrzeni miasta. Potransformacyjna historia planowanych przemian Placu Zwycięstwa zaczęła się jeszcze w 2002 roku wraz z konkursem architektonicznym rozpisanym przez SARP Oddział Poznań, który wygrał zespół projektantów i projektantek z Piły, do którego należeli Romuald i Ewa Hausmann, Jacek Semrau, Zofia de Mezer Uciechowska, Jan Sowa i Włodzimierz Łapiński z pracowni projektowej „Architekton”. Ambicje były spore — jak czytamy w artykule lokalnego pilskiego portalu, praca studialna (bo na taką rozpisany był konkurs) zakładała wzbogacenie powojennego Placu Zwycięstwa o szeroką gamę nowych funkcji. W ramach planowanego centrum kulturalnego miały powstać między innymi kino, kluby, restauracje i sklepy, a nawet przestrzenie biurowe. Centralną częścią koncepcji była zaś wieża pełniąca rolę miejskiego ratusza. Jak wiemy, do realizacji tego pomysłu nie doszło, jednak na nim miasto nie poprzestało.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
Jeszcze w 2012 roku w Pile stała się rzecz niebywała — miasto zorganizowało przetarg na sprzedaż i zagospodarowanie Placu Zwycięstwa, w którym najważniejszym kryterium była nie cena, a jakość zaproponowanych rozwiązań architektoniczno-urbanistycznych. Okazało się jednak, że żadna oferta nie napłynęła, dlatego z planów prywatyzacji tego terenu zrezygnowano. W 2014 roku zorganizowano za to kolejny konkurs, tym razem na projekt zagospodarowania części placu wraz z budynkiem planowanej tam mediateki. Zwycięska praca autorstwa Warzecha Studio i Taylor Architects Limited zakładała budowę kilkukondygnacyjnego, obszernego pawilonu z dziedzińcem obejmowanym przez dwa skrzydła boczne. Podobnie jak w ubiegłych latach, efektowna koncepcja nie doczekała się realizacji.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
W 2021 roku przetarg na opracowanie projektu zagospodarowania przestrzeni wygrała firma Keirra, zaś dwa lata później swój pomysł przedstawiła pracownia MalinowskiDesign Urban & landscape Dariusza Malinowskiego. Tym razem w grę wchodziła zasadnicza reorganizacja Placu, a jego najważniejszym punktem miała stać się błękitno-zielona przestrzeń otoczona wiatą. Wizja warszawskiego architekta krajobrazu na zawsze pozostanie jednak na papierze, bo już teraz wiemy, że do realizacji przeznaczono najnowszą koncepcję autorstwa Wojtasik Architekci. Ukończenie robót planowane jest na 2027 lub 2028 rok, a wartość inwestycji szacuje się na kwotę 18 milionów złotych.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
minimalizm w cenie
W porównaniu do planów, które miasto snuło wobec Placu Zwycięstwa w przeszłości, wydaje się, że Piła tym razem postawiła na rozwiązanie stosunkowo minimalistyczne. Czy to źle? Niekoniecznie. Nietrudno wyobrazić sobie, z jakimi problemami borykałby się Plac Zwycięstwa dzisiaj, gdyby zrealizowane zostały koncepcje powstałe w duchu pierwszej dekady XXI. wieku. Budowa planowanej mediateki, choć atrakcyjnej, rozwiązywałaby zaś jedynie fragment kłopotu z pilskim placem, a szanse powodzenia wizji powstałych w 2021 i 2023 roku pozostaną już tylko w sferze domysłów.
Rewitalizacja Placu Zwycięstwa w Pile
proj.: Wojtasik Pracownia Architektoniczna
szczęśliwe zakończenie?
Nie można jednak zapomnieć, że określenie „minimalistyczne” jest w przypadku nowego projektu wysoce relatywnie. W przestrzeni Placu Zwycięstwa będzie działo się naprawdę sporo, zwłaszcza jeśli miasto oprócz zagospodarowania tego terenu, będzie w sposób proaktywny dbać o wykorzystanie wszystkich możliwości, które stworzy rewitalizacja. Warto dodać, że wedle założeń będzie to przestrzeń pozbawiona barier architektonicznych, wyposażona w wodopoje dla zwierząt oraz oświetlenie, które zapewnia bezpieczeństwo, dbając jednocześnie o dobre samopoczucie. Przy tym wszystkim — co chyba najważniejsze — pierwsze skrzypce wciąż ma grać zieleń, tak bardzo potrzebna w centrach współczesnych miast.
