Projekt autorstwa Jakuba Kaczmarczyka, przygotowany na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem dr. Piotra Kilanowskiego, stanowi próbę wielowątkowego odczytania historii warszawskiej kamienicy przy ul. Niecałej 10. Opracowanie koncentruje się na przywróceniu pierwotnych wartości architektonicznych obiektu, jednocześnie proponując współczesne interwencje odpowiadające aktualnym potrzebom użytkowym.
Stan kamienicy na 1961roku — źr. Historyczne Centrum Warszawy
fot. R. Mączewski
Historia miejsca jako punkt wyjścia
Kamienica czynszowa przy ul. Niecałej 10 została wzniesiona w 1912 roku dla Tadeusza Kossakowskiego według projektu architekta Gustawa Trzcińskiego. Budynek powstał w miejscu wcześniejszej zabudowy i został połączony z istniejącą już wówczas oficyną. Zaprojektowany jako pięciokondygnacyjny, podpiwniczony obiekt z nieużytkowym poddaszem, wpisywał się w typowy układ kamienicy miejskiej początku XX wieku.
Rozwiązania funkcjonalne obejmowały układ dwutraktowy z dwoma mieszkaniami na kondygnacji, obsługiwanymi przez klatkę schodową z windą dostępną z przejazdu bramnego. W przyziemiu znajdowały się trzy lokale usługowe. Elewacja frontowa, o symetrycznym, pięcioosiowym układzie, została ukształtowana w duchu wczesnego modernizmu z wyraźnymi odniesieniami do neobaroku.
projekt rekonstrukcji warszawskiej kamienicy — stan obecny
© Jakub Kaczmarczyk
Przekształcenia i utrata pierwotnego charakteru
Dzięki zastosowaniu konstrukcji ogniotrwałej budynek przetrwał II wojnę światową z relatywnie niewielkimi uszkodzeniami. Znacznie gorzej zachowała się oficyna oraz klatka kuchenna, które po wojnie zostały rozebrane. Kolejne istotne przekształcenia miały miejsce w 1961 roku, kiedy kamienicę podwyższono o jedną kondygnację z poddaszem użytkowym, a historyczny wystrój elewacji uległ całkowitemu zniszczeniu.
Remont przeprowadzony w 2015 roku ograniczył się do przywrócenia przypuszczalnej kolorystyki elewacji frontowej oraz modernizacji przejazdu bramnego, bez rekonstrukcji detalu architektonicznego.
projekt rekonstrukcji warszawskiej kamienicy — wizualizacja od ulicy
© Jakub Kaczmarczyk
Założenia projektowe: między rekonstrukcją
a współczesnością
Projekt Jakuba Kaczmarczyka zakłada rekonstrukcję wystroju elewacji ulicznej zgodnie ze stanem pierwotnym, opartą na analizie dostępnych materiałów archiwalnych. Równolegle opracowano koncepcję nowego opracowania elewacji podwórzowej, której podziały wynikają z możliwych do odtworzenia układów historycznych.
Istotnym elementem projektu jest również opracowanie przejazdu bramnego oraz bramy od strony ulicy Niecałej. Ich forma została wyprowadzona z analizy zachowanych elementów kompozycji oraz rozwiązań stosowanych w kamienicach zbliżonego okresu, ze szczególnym uwzględnieniem realizacji przy ul. Wilczej 9A, również autorstwa Gustawa Trzcińskiego.
Zadanie Pana Jakuba obejmowało przede wszystkim próbę rekonstrukcji kształtu, tektoniki i wystroju oraz wyposażenia fasady na podstawie szeroko zakrojonych badań archiwalnych, bibliograficznych i terenowych. Wymagało to jednak częściowej rozbiórki dokonanej przed laty nadbudowy, wywołując z kolei potrzebę racjonalizacji ewentualnych kosztów oraz ubytków w powierzchni użytkowej poprzez próbę przestudiowanego wkomponowania w bryłę budynku dodatkowej kondygnacji w poziomie podwyższonego dachu oraz rozbudowę o tarasy w obrębie oficyny
— mówi dr Piotr Kilanowski.
projekt rekonstrukcji warszawskiej kamienicy — rzut 5. piętra
© Jakub Kaczmarczyk
Interwencje przestrzenne i przekształcenia bryły
Projekt przewiduje rozbiórkę ściany szczytowej szóstej kondygnacji oraz zastąpienie jej połacią dachową w konstrukcji stalowej. Zakłada się także przekształcenie układu ścian działowych tej kondygnacji oraz nadbudowę dodatkowego poziomu, zaprojektowanego w sposób niewidoczny z poziomu ulicy.
Od strony podwórza nowe kondygnacje zostają wkomponowane w kubaturę dachu mansardowego, co pozwala na wyraźne oddzielenie części historycznej od współczesnej, przy jednoczesnym zachowaniu spójności kompozycyjnej całego założenia. Zabiegi te umożliwiają także zwiększenie powierzchni użytkowej mieszkań.
Autor koncepcji z powodzeniem powiązał wspomniane zagadnienia, przedstawiając je za pomocą efektownie opracowanych rysunków i grafik, obejmujących m. in. zakres przekształceń, osadzenie w otaczającym kontekście, oraz studia na temat układu kompozycyjnego fasady a także brakującego wystroju i wyposażenia. W pracy docenienia wymaga fakt, że Pan Jakub wykazał się niepospolitym talentem i profesjonalizmem, zarówno w zakresie rozpoznania dawnego języka form architektonicznych, jak też jego twórczego wykorzystania
—podkreśla dr Piotr Kilanowski.
projekt rekonstrukcji warszawskiej kamienicy — wizualizacja od podwórza
© Jakub Kaczmarczyk
Nowe elementy w miejscu utraconych struktur
W przestrzeni dawnej klatki kuchennej zaprojektowano pion tarasów o konstrukcji stalowej z elementami drewnianymi. Forma tego rozwiązania nawiązuje do podziałów projektowanej stolarki okiennej, stanowiąc współczesną interpretację nieistniejącej już struktury funkcjonalnej. Projekt Jakuba Kaczmarczyka stanowi przykład świadomego podejścia do dziedzictwa architektonicznego, w którym rekonstrukcja nie jest celem samym w sobie, lecz elementem szerszej strategii projektowej.
