Projekty studenckie powstające na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej pod opieką dr Marcina Gierbienisa zostały docenione w ogólnopolskim konkursie architektonicznym. Martyna Wolanin zdobyła nagrodę główną (ex aequo) za inżynierską pracę dyplomową pt. „Złocień – Dom Dziennego Wsparcia i Aktywności dla Osób z Zaburzeniami Pamięci”. Wyróżnienie otrzymała natomiast Zofia Staszel, autorka projektu „Jaworzynka. Centrum Edukacji Przyrodniczej”. Oba projekty zostały nagrodzone w konkursie „Przestrzeń dla Wszystkich”, którego ideą jest promowanie rozwiązań architektonicznych odpowiadających na potrzeby różnych grup użytkowników oraz rozwijanie zasad projektowania uniwersalnego – przestrzeni dostępnej, przyjaznej i inkluzywnej.
Rozstrzygnięcie konkursu odbyło się 16 grudnia na Politechnice Świętokrzyskiej. Celem wydarzenia było wyłonienie projektów wnoszących nową jakość do przestrzeni miejskiej i architektonicznej oraz promowanie myślenia o architekturze jako narzędziu budowania środowiska dostępnego dla wszystkich.
ZŁOCIEŃ
Ideą powstania projektu „Złocień – Dom Dziennego Wsparcia i Aktywności dla Osób z Zaburzeniami Pamięci” – jak tłumaczy Martyna Wolanin – była uważna obserwacja otoczenia i dostrzeżenie potrzeb osób, których głos często pozostaje niewidoczny w codziennym życiu społecznym. Problem ten szczególnie widoczny jest w mniejszych miastach, gdzie instytucje odpowiadające na potrzeby osób z zaburzeniami pamięci funkcjonują w ograniczonym zakresie lub nie istnieją wcale.
plan zagospodarowania terenu
© Martyna Wolanin
Projekt zakłada stworzenie miejsca, które łączy funkcje opiekuńcze, terapeutyczne i społeczne, jednocześnie oferując przestrzeń wspierającą komfort psychiczny użytkowników. W wielu realizowanych obiektach służby zdrowia architektura wciąż pozostaje jedynie tłem dla funkcji. W projekcie „Złocień” architektura staje się natomiast narzędziem poprawy jakości życia użytkowników, wpływając na ich poczucie bezpieczeństwa i dobrostan.
przekrój
© Martyna Wolanin
Szczególną rolę w koncepcji odgrywa kontakt z naturą. Współczesne badania wskazują, że bliskość zieleni ma istotny wpływ na kondycję psychofizyczną człowieka, tymczasem procesy urbanizacji stopniowo ograniczają dostęp do naturalnych przestrzeni.
Centralnym elementem projektu jest kameralny dziedziniec, który stanowi zielone serce budynku. Przestrzeń ta sprzyja spotkaniom, rekreacji oraz terapii zajęciowej. Zaprojektowano tu niewielki ekosystem obejmujący m.in. hotele dla owadów, budki lęgowe dla ptaków, nasadzenia roślin miododajnych oraz lokalnych gatunków wspierających bioróżnorodność.
wizualizacja projektu Złocień
© Martyna Wolanin
W ramach idei hortiterapii przewidziano również ogródki warzywne, szklarnię oraz altanę. Od strony parku budynek otwiera się na otoczenie poprzez duże przeszklone drzwi harmonijkowe, które umożliwiają elastyczne łączenie przestrzeni wnętrza z ogrodem.
Jak podkreśla dr Marcin Gierbienis, jednym z kluczowych elementów projektu jest sposób zagospodarowania terenu.
To, co istotne w projekcie – stwierdza dr Gierbienis – to, obok funkcjonalnie zaprojektowanej przestrzeni samego budynku, zwrócenie uwagi na znaczenie zagospodarowania terenu, które staje się jego naturalnym przedłużeniem. Swoich inspiracji studentka poszukiwała w już zrealizowanych lub konceptualnych ideach, przedstawiając część swoich eksploracji w badawczej części pracy. Z dużą świadomością poszukiwała również odpowiedniej lokalizacji, warunkując ją dostępnością obszarów zielonych, w założeniu uzyskania harmonii pomiędzy przyszłym obiektem a naturą, co odbywać się może zarówno w sposób bezpośredni, jak i pośredni. Studentka zdecydowała się na wybór obszaru przeznaczonego na park, przedstawiając możliwą wizję jego zagospodarowania, podkreślającą znaczenie flory i fauny w życiu człowieka, marginalizując wręcz architekturę, która stanowi tło dla przyrody i zajmuje niewielki fragment tej większej całości.
Wybrany teren przeznaczony pod park pozwolił zaproponować wizję przestrzeni, w której architektura pozostaje jedynie subtelnym elementem większego ekosystemu, a natura staje się głównym bohaterem założenia.
wizualizacja projektu Złocień
© Martyna Wolanin
JAWORZYNKA
Projekt „Jaworzynka. Centrum Edukacji Przyrodniczej” autorstwa Zofii Staszel ma natomiast bardzo osobisty charakter.
grafika
© Zofia Staszel
Jak wyjaśnia dr Gierbienis, punktem wyjścia była refleksja nad relacją człowieka z miejscem pochodzenia oraz nad sposobami zagospodarowania terenów szczególnie wrażliwych środowiskowo.
„Jaworzynka” to projekt bardzo osobisty – tłumaczy dr Gierbienis – dotyczący zarówno miejsca urodzenia, chęci podtrzymania, poprzez własną kreację, przynależności do miejsca, jak i refleksji nad tym, w jaki sposób gospodarować przestrzenią wrażliwą środowiskowo. Najłatwiej jest po prostu nie budować, jednak istotne wydaje się edukowanie, i to właśnie ten aspekt był punktem wyjścia do zgody, którą wspólnie wyraziliśmy na wprowadzenie kubatury w obszar chroniony, przy jednoczesnym poszukiwaniu rozwiązań zachowujących w 100% walory przyrodnicze.
W przypadku takich lokalizacji najprostszym rozwiązaniem byłoby całkowite zaniechanie budowy. W projekcie podjęto jednak próbę znalezienia równowagi między ochroną przyrody a funkcją edukacyjną, która pozwala zwiększyć świadomość znaczenia środowiska naturalnego.
przekrój
© Zofia Staszel
Studentka zaproponowała koncepcję obiektu–mostu, rozpiętego pomiędzy dwoma przeciwległymi stokami polany Jaworzynka. Dzięki temu znaczną część naturalnego terenu pozostawiono nienaruszoną, zachowując m.in. dawne koryto strumienia.
Konstrukcję budynku wsparto kamiennymi głazami, które naturalnie wpisują się w krajobraz miejsca. Charakterystyczne, miękkie wygięcie bryły stanowi gest w stronę przyrody i jednocześnie optycznie zmniejsza skalę obiektu.
wizualizacja projektu Jaworzynka
© Zofia Staszel
Inspiracją dla formy architektonicznej były również tradycyjne szałasy pasterskie, co widoczne jest w zastosowaniu drewnianego czterospadowego dachu, przykrywającego niemal w całości otwartą przestrzeń wnętrza. Fragmenty połaci dachowych momentami zasłaniają pionowe przegrody, a w innych miejscach odsłaniają wejścia i przejścia wzdłuż budynku.
Naturalne materiały, wyraźnie eksponowana konstrukcja drewniana oraz rozwiązania ekologiczne stanowią spójne uzupełnienie koncepcji architektonicznej i podkreślają jej silny związek z otaczającym krajobrazem.
wizualizacja projektu Jaworzynka
© Zofia Staszel
konkurs
W konkursie „Przestrzeń dla Wszystkich” udział wzięło 14 uczelni, które zgłosiły 68 projektów. Jury podkreśliło wysoki poziom nadesłanych prac, przyznając trzy nagrody główne oraz trzy wyróżnienia. Przyznano także nagrody specjalne rektora Politechniki Świętokrzyskiej oraz dziekana Wydziału Architektury i Budownictwa.
Zgłoszone projekty obejmowały trzy kategorie:
-
przestrzeń publiczną w krajobrazie kulturowym lub naturalnym,
-
budynek użyteczności publicznej,
-
budynek mieszkalny.
W skład jury weszli: prof. Urszula Forczek-Brataniec (przewodnicząca sądu), Marcin Galas (sędzia referent), Wojciech Głowacki – prezes SARP Oddział Kielce, dr Wojciech Gwizdak oraz dr Mariusz Twardowski.
