Współczesna architektura coraz częściej mierzy się z konsekwencjami intensywnej urbanizacji i działalności człowieka. W tym kontekście powstał projekt „Architektura konieczności. Wdrażanie cyrkularnej gospodarki materiałowej w Warszawie”, autorstwa Natalii Marii Szczepaniak – absolwentki Politechniki Warszawskiej oraz KTH Royal Institute of Technology. Projekt wyróżniony i zaprezentowany w Royal Swedish Academy of Fine Arts stanowi krytyczną analizę współczesnego modelu budowania miast oraz propozycję jego systemowej zmiany.
makieta
© Natalia Szczepaniak
architektura w epoce antropocenu
XX i XXI wiek zostały zdominowane przez działalność człowieka, której skutki są coraz bardziej widoczne w środowisku naturalnym. Projekt wychodzi od pytania o to, jak zakwestionować obecny system gospodarki odpadami budowlanymi i rozbiórkowymi. Autorka podkreśla, że mimo rosnącej świadomości klimatycznej, miasta nadal rozwijają się w sposób intensywny, a rozbiórki często wynikają wyłącznie z kalkulacji ekonomicznej.Kluczowym problemem staje się brak realnej cyrkularności w sektorze budowlanym.
żerań przemysłowy
© Natalia Szczepanik
W odpowiedzi na te wyzwania pojawia się pojęcie „architektury konieczności”, które redefiniuje sposób myślenia o materiałach i wartości budynków. Zamiast wyburzeń proponuje się dekonstrukcję i ponowne wykorzystanie komponentów, a zamiast utylizacji – ich ponowną integrację w nowych strukturach.
Projekt zakłada stworzenie nowej typologii: Miejskiej Bazy Materiałów, która odpowiada na problem tymczasowego magazynowania elementów z rozbiórek.Zmiana podejścia do materiałów staje się warunkiem przyszłej transformacji architektury.
Warszawa jako pole badawcze transformacji
Prace projektowe rozpoczęły się od analizy planowanych wyburzeń w Warszawie. Dane wskazują, że w Europie do 2050 roku może zostać wyburzone nawet 2 miliardy m² istniejącej zabudowy, co pokazuje skalę problemu. Jednocześnie miasta nadal się rozwijają, a do 2050 roku na analizowanych terenach Warszawy może powstać około 47 tysięcy nowych mieszkań. To zestawienie ujawnia paradoks współczesnej urbanistyki: jednoczesny wzrost i destrukcja istniejącej tkanki miejskiej.
warszawska lista wyburzeń
© Natalia Szczepaniak
Analiza autorki wykazała, że najczęściej wyburzane obiekty to:
-
biurowce z ostatnich 20 lat
-
centra handlowe z lat 90. i początku XXI wieku
-
obiekty przemysłowe sprzed 50–60 lat
Na tej podstawie stworzono katalog typowych materiałów, które mogą zostać przypisane do poszczególnych stref magazynowych w Miejskiej Bazie Materiałów. Budynki przestają być odpadem – stają się bankiem zasobów.
Miejska Baza Materiałów – nowa infrastruktura cyrkularna
Projekt zakłada stworzenie systemu pięciu lokalizacji magazynowych, które umożliwiają zbieranie materiałów z rozbiórek w całym mieście i ich redystrybucję na bieżące budowy.
Zakłada się, że obiekty te będą funkcjonować przez około 30–40 lat, po czym mogą zostać zdemontowane i ponownie wykorzystane.
System obejmuje:
-
magazyny materiałów odpornych na warunki atmosferyczne
-
duże hale nieogrzewane i wentylowane
-
przestrzenie warsztatowe do napraw i ponownej certyfikacji
-
biura audytowe i przestrzenie edukacyjne
miejska baza materiałów
© Natalia Szczepaniak
nowy język architektury – estetyka konieczności
Proces projektowy został odwrócony względem tradycyjnego podejścia. Zamiast projektować formę, a następnie dobierać materiały, autorka zaczęła od analizy zasobów dostępnych w mieście. Powstał cyfrowy katalog materiałów z rozbiórek, który stał się podstawą kompozycji przestrzeni. Architektura wynika tu bezpośrednio z tego, co już istnieje.
pomiędzy magazynem a warsztatem
© Natalia Szczepaniak
Efektem jest nowa estetyka – szczera, kontekstualna i wynikająca z ograniczeń zasobowych. Projekt Natalii Marii Szczepaniak redefiniuje rolę architektury w kontekście kryzysu klimatycznego i materiałowego. Zamiast projektowania nowych obiektów proponuje systemowe podejście do istniejących zasobów. Architektura przestaje być jedynie tworzeniem form, a staje się zarządzaniem cyklem życia materiałów.
