Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha,
projekt: Al Borde
Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha powstała w Huaticocha, w ekwadorskiej Amazonii, jako miejsce nauki, zabawy i spotkań dla lokalnych dzieci. Pracownia Al Borde zaprojektowała bibliotekę z chonty — palmy od pokoleń wykorzystywanej w miejscowym budownictwie. To niewielka realizacja, ale dobrze pokazuje, jak architektura może wzmacniać wspólnotę, gdy wyrasta z lokalnej wiedzy, materiałów i codziennych potrzeb.
Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha w Huaticocha — © JAG Studio
biblioteka na skraju rezerwatu biosfery
Huaticocha leży w strefie buforowej rezerwatu biosfery Sumaco, w krajobrazie, w którym las, wilgoć i lokalne techniki budowania mają większe znaczenie niż katalogowe standardy. Nazwa Yuyarina Pacha pochodzi z języka kichwa i oznacza „czas i przestrzeń do myślenia”. W przypadku tej biblioteki nie jest to abstrakcyjne hasło, ale bardzo konkretny opis miejsca, które łączy czytanie, naukę, zabawę i spotkania. Projekt wyrósł z inicjatywy Laboratorio Creativo Sarawarmi oraz Witoca — rolniczej organizacji związanej z uprawą kawy w Huaticocha. W 2019 roku rozpoczęły one pilotażowe zajęcia edukacyjne dla dzieci z okolicy, prowadzone poza szkolnym programem. Początkowo był to klub czytelniczy. Z czasem stał się bezpieczną przestrzenią, w której dzieci mogły czytać, tworzyć i spędzać czas razem.
Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha w Huaticocha — © JAG Studio
od klubu czytelniczego do miejsca spotkań
Sukces klubu szybko pokazał, że dotychczasowe pomieszczenie jest za małe. Potrzebna była nie tylko biblioteka z prawdziwego zdarzenia, lecz także miejsce, którego brakowało całej społeczności — na warsztaty, zebrania, wydarzenia i spontaniczne spotkania. Al Borde odpowiedziało na te potrzeby prostą, trzykondygnacyjną strukturą. Parter pozostał otwarty i przystosowany do działań, które wymagają większej swobody: warsztatów artystycznych i naukowych, pracy z wodą, jedzeniem czy materiałami plastycznymi. To także przestrzeń, w której organizacja może prowadzić spotkania, zajęcia i mniej formalne aktywności.
Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha w Huaticocha — © Francesco Russo
trzy poziomy dla książek, warsztatów i pamięci
Na pierwszym piętrze znalazły się zbiory biblioteczne. Książki ustawiono na otwartych półkach, tak aby dzieci mogły same po nie sięgać. To jedna z większych przestrzeni należących do organizacji, dlatego służy również zebraniom i wspólnym działaniom mieszkańców. Tablety i komputery znalazły się na najwyższym poziomie i pozwalają gromadzić nagrania lokalnych opowieści przekazywanych ustnie z pokolenia na pokolenie. W ten sposób biblioteka staje się nie tylko miejscem do czytania, lecz także małym archiwum pamięci Huaticocha. Obok znajduje się kolekcja czasopism oraz wysunięty blat do czytania, otwarty na centralną część budynku.
Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha w Huaticocha — © JAG Studio
chonta zamiast katalogowej perfekcji
Najważniejszym materiałem konstrukcyjnym jest chonta — amazońska palma znana z dużej trwałości i odporności. W miejscowym budownictwie wykorzystywano ją od pokoleń, między innymi dlatego, że jej elementy mogą być osadzane bezpośrednio w gruncie, bez dodatkowych zabezpieczeń przed wilgocią. Architektura biblioteki nie traktuje tej wiedzy jako folkloru. Korzysta z niej praktycznie i dostosowuje do współczesnego programu. Projekt nie próbuje też wygładzić naturalnej nieregularności materiału. Elementy z chonty różnią się od siebie, dlatego konstrukcja została pomyślana tak, by przyjmować odchylenia, zamiast ukrywać je za wymuszoną precyzją.
Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha w Huaticocha — © Francesco Russo
światło pod dachem Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha
Dach kryty strzechą ma stromy spadek, który odpowiada na deszczowy klimat regionu. W kalenicy umieszczono przeszklony świetlik. To proste rozwiązanie spełnia kilka funkcji jednocześnie: doświetla wnętrze od góry, ułatwia budowę i upraszcza późniejszą konserwację. W tradycyjnych dachach ze strzechy kalenica jest jednym z najbardziej wymagających miejsc. To tam najłatwiej o uszkodzenia i przecieki, dlatego ten fragment wymaga szczególnej uwagi. W bibliotece Al Borde problem techniczny stał się częścią projektu — praktyczną, ale też ważną dla atmosfery wnętrza. Światło wpadające spod kalenicy porządkuje przestrzeń i wzmacnia jej spokojny charakter.
Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha w Huaticocha — © JAG Studio
architektura, którą można wziąć w swoje ręce
Biblioteca Comunitaria Yuyarina Pacha jest projektem opartym na trwałości i samodzielności. Mieszkańcy zaczęli korzystać z budynku jeszcze przed zakończeniem prac. Pierwsze spotkanie odbyło się tam, zanim budowa została oficjalnie domknięta. To dobrze pokazuje, że biblioteka od początku nie była obcym obiektem, lecz miejscem przejmowanym przez społeczność krok po kroku. W Huaticocha biblioteka nie jest więc tylko przestrzenią na książki. Łączy edukację, zabawę, spotkania i pamięć o lokalnych opowieściach. Al Borde pokazuje tu architekturę, która nie przynosi gotowych rozwiązań z zewnątrz, lecz wydobywa i wzmacnia potencjał lokalnej społeczności. Powstał budynek skromny, odporny i bliski miejscu — taki, który pomaga wspólnocie rozwijać się na własnych zasadach.
