Wesoła, przestrzeń, którą Miasto Kraków odkupiło od Szpitala Uniwersyteckiego w 2019 roku na pierwszy rzut oka nie zmieniła się znacznie w ostatnim czasie. Nie oznacza to jednak, że w sprawie transformacji jednego z najcenniejszych fragmentów Krakowa nic się nie dzieje. Póki co, Wesoła przechodzi liczne w projektach i na mapach miejskich planistów, a także — jak się okazuje — w przestrzeni wirutalnej. W rzeczywistości cyfrowej powstał Park Rzeźb Niewidzialnych, którego działalność zainaugurowano w piątek, 12 grudnia 2025 roku. Wydarzenie było też okazją do zapowiedzi konkursu architektonicznego, który może na dobre zmienić myślenie o tym, jak w przyszłości może wyglądać krakowska Wesoła.
W ramach II Interdyscyplinarnego Biennale Sztuki i Technologii Przyszłości Kultura Futura e-POLIS na Wesołej w Krakowie powstała przestrzeń, która pozwala zanurzyć się w rzeczywistości wirtualnej, zapośredniczonej przez technologię. Wizualną manifestacją nowej instytucji, zakotwiczającą Park Rzeźb Niewidzialnych w świecie materialnym jest obelisk Żywioły, autorstwa Aleksandra Janickiego. Podczas odsłonięcia stalowej rzeźby artysta wykonał performens, okadzając obiekt świecami dymnymi, a następnie polewając łatwopalną cieczą, która pozwoliła mu stanąć w płomieniach. Obelisk, który dzisiaj znajduje się w centrum „łąki na Wesołej”, przed Apteką Designu, jest obiektem sygnalizującym istnienie równoległej, cyfrowej rzeczywistości sztuki w tej przestrzeni. Jak pisze Wiktoria Kozioł w tekście Oda do rozmyślnego zaniechania, czyli Park Rzeźb Niewidocznych:
[...] Wortalem do świata technologii staje się stalowy obelisk „Żywioły”, lecz na tym koniec obiektowych ingerencji. „The Element” stanowi pretekst do immersyjnych doświadczeń AR, VR i AI. To portal łączący to, co fizyczne, z tym, co zapośrednioczone.
Inauguracja działalności Parku Rzeźb Niewidocznych w dzielnicy Wesoła w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
fotogrametryczny wycinek wojennej rzeczywistości
Autorem jednej z cyfrowych rzeźb, powstałych w ramach działalności Parku Rzeźb Niewidzialnych jest Marcin Korbus, który zaprezentował pracę pod tytułem „Projekt VR — Ukraina”, osadzony w rozszerzonej rzeczywistości (VR).
Wojna na Ukrainie oraz inne konflikty zbrojne wpływają na naszą rzeczywistość i kształtują sposób, w jaki postrzegamy świat. Istotne jest również to, w jaki sposób dowiadujemy się o tych wydarzeniach oraz w jaki sposób doświadczamy ich konsekwencji. Mój projekt to interdyscyplinarne przedsięwzięcie łączące sztukę, dokument i nowoczesne technologie wirtualnej rzeczywistości w celu wywołania refleksji nad współczesnym obrazem wojny oraz jej konsekwencjami, a także poszerzenie debaty na temat roli nowych technologii w dokumentowaniu rzeczywistości i kreowaniu pamięci historycznej. Zeskanowyany zapis znisczeń staje się świadectwem ludzkich przeżyć i historii, pozwalając lepiej zrozumieć wpływ wojny na otoczenie i świadomość społeczną.
Inauguracja działalności Parku Rzeźb Niewidocznych w dzielnicy Wesoła w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
Wkraczając do cyfrowego świata, zapośredniczonego dzięki pracy Marcina Korbusa, oglądający przenoszą się do budynku szkoły w Ukrainie, gdzie na niewielkiej przestrzeni rosyjskie wojsko przetrzymywało 300 obywateli i obywatelek zaatakowanego państwa.
Inauguracja działalności Parku Rzeźb Niewidocznych w dzielnicy Wesoła w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
Podczas wydarzenia sztukę funkcjonującą w przestrzeni wirtualnej uczestnicy eksplorowali przy pomocy gogli rozszerzonej rzeczywistości. Cyfrowe dzieła dostępne są również z poziomu smartfonu, który integruje obraz odbierany przez kamerę urządzenia z danymi przestrzennymi oraz fotogrametrycznymi. Aby obejrzeć eksponaty w Parku Rzeźb Niewidzialnych wystarczy kod QR oraz odpowiednio wypozycjonować urządzenie.
Park Rzeźb Niewidzialnych na Wesołej w Krakowie — Mural Mapowanie Miasta: Mikołaj Rejs, Bartolomeo Koczenasz, Marcin Costilla-Kamiński
fot.: Przemek Ciępka
nowa mapa Krakowa
Multisensoryczny charakter wydarzenia dopełniło odegranie hymnu wesołej przez Antoniego Gralaka. Otwarciu Parku Rzeźb Niewidzialnych towarzyszyła także prezentacja postępów prac nad muralem powstającym w ramach projektu „Mapowanie Miasta”. Za monumentalną kompozycję odpowiadają artyści ze Składu Solnego - Mikołaj Rejs, Bartolomeo Koczenasz oraz Marcin Costilla-Kamiński.
Inauguracja działalności Parku Rzeźb Niewidocznych w dzielnicy Wesoła w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
konkurs architektoniczny „Zielona Wesoła”
Inauguracja Parku Rzeźb Niewidzialnych na Wesołej w Krakowie była też okazją do ogłoszenia pierwszych informacji na temat nowego przedsięwzięcia, które może pomóc w kształtowaniu zielonej przestrzeni w centrum Krakowa. Jak zapowiadał podczas wydarzenia Aleksander Janicki, Biennale Sztuki i Techniki Przyszłości Kultura Futura ma zamiar ogłosić międzynarodowy konkurs ideowy na opracowanie koncepcji zagospodarowania terenów zielonych w obrębie dzielnicy Wesoła:
Planowany konkurs jest pokłosiem Kongresu Energetyki Rozproszonej, który odbył się dwa lata temu w Centrum Kongresowym ICE pod auspicjami Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Podczas kongresu zaproponowałem ogłoszenie hackathonu architektonicznego o specyficznej formule. Zamiast ograniczać uczestników do dziedziny architektury, skupiał zespoły składające się z osób związanych z różnymi dyscyplinami. Zaprosiliśmy artystów, akcjonistów miejskich i ekonomistów, a także grupę 150 Ambasadorów Energetyki Rozproszonej, reprezentujących Akademię Górniczo-Hutniczą. Ich praca przebiegała pod okiem licznych tutorów, w tym architektów, między innymi Piotra Urbanowicza. Już po pierwszym dniu hackathonu byli zaskoczeni poziomem i stopniem zaawansowania tych prac, skupiających interdyscyplinarne kompetencje uczestników oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji. Pomyślałem, że można to podejście zastosować nieco szerzej. Tak powstał pomysł na „Zieloną Wesołą” – międzynarodowy, interdyscyplinarny konkurs architektoniczny organizowany przez Biennale Sztuki i Techniki Przyszłości Kultura Futura we współpracy z SARP Oddział Kraków, Zarządem Zieleni Miejskiej w Krakowie, krakowską Akademią Sztuk Pięknych, Akademią Górniczo-Hutniczą, Politechniką Krakowską i Uniwersytetem Rolniczym, który będzie moderował całe to przedsięwzięcie. W projekt „Zielona Wesoła” mamy zamiar zaangażować również Zarząd Zieleni Miejskiej w Krakowie oraz społeczność lokalną, realizując założenia partycypacji.
— mówi Aleksander Janicki, spiritus movens piątkowego wydarzenia na Wesołej.
Inauguracja działalności Parku Rzeźb Niewidocznych w dzielnicy Wesoła w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
5 maja 2025 roku podczas konferencji prasowej miasto zaprezentowało Masterplan dla Wesołej — zespół wytycznych oraz wstępny projekt dla zagospodarowania obszaru, który Kraków odkupił od Szpitala Uniwersyteckiego ponad 6 lat temu. Koncpecja dała mieszkańcom wgląd w zakres i formę przekształceń, które mają zamienić Wesołą w kulturalne centrum Krakowa. Dla planistów dokument stanowi zaś podstawę do dalszej pracy przy opracowywaniu bardziej szczegółowych projektów. Ważnym głosem w dyskusji nad finalną formą dzielnicy kreatywnej w Krakowie mogą być wyniki interdyscyplinarnego konkursu "Zielona Wesoła":
Efekty tego konkursu mogą być niezwykle przydatne dla rozwoju Wesołej, która przecież wciąż czeka na zagospodarowanie – oczywiście mamy już masterplan, ale rodzi on zasadnicze pytanie: co dalej? W projekcie „Zielona Wesoła” poszukujemy wizji dla tej skomplikowanej, choć bardzo efektywnej struktury przestrzennej. Interdyscyplinarne podejście może dać planistom odpowiedzialnym za ostateczny kształt tej przestrzeni nowe spojrzenie na możliwości, które daje to miejsce. Na początku lat 90. śledziłem dyskusję dotyczącą przyszłości dzielnicy La Défense w Paryżu. Nie wszyscy wiedzą, że w konkursie ideowym na zagospodarowanie tego miejsca brała udział Magdalena Abakanowicz, której propozycja, obejmująca budowę wieżowców „Arboariów” zyskała międzynarodowe uznanie, chociaż nie była stricte architektoniczną koncepcją. My również poszukujemy wizji, która oprze się na interdyscyplinarnych kompetencjach – nie tylko architektonicznych, ale też artystycznych, inżynieryjnych czy związanych z gospodarką cyrkularną.
— wyjaśnia Aleksander Janicki.
Czy Wesoła stanie się w najbliższym czasie laboratorium koncepcji, próbujących odnaleźć odpowiedź na pytanie o to, jak powinny wyglądać przestrzenie zielone w miastach przyszłości?
