Po remoncie z 2013 roku dworzec kolejowy w Radomiu jest jedną z architektonicznych ikon tego miasta, „bramą”, którą każdego dnia podziwiają setki przyjezdnych. Zupełnie inaczej wygląda rzeczywistość podróżnych, którzy przemieszczają się autobusami. Dworzec PKS w Radomiu od kilku lat stoi zamknięty, a pasażerowie nie mają gdzie kupić biletów ani ogrzać się w oczekiwaniu na środek transportu. To ma się zmienić, bo miasto planuje budowę nowego obiektu w okolicach Placu Dworcowego, ogłaszając przy tym prace nad planem miejscowym. Dla środowiska architektów nie jest to jednak pozytywna wiadomość, a SARP Oddział Radom opublikował w tej sprawie stanowisko. Czy miasto przychyli się do apelu architektów?
Pierwszy dworzec autobusowy w Radomiu, powstały w 1931 roku, przedwojenna prasa opisywała go jako nowoczesny obiekt, wybudowany i wyposażony urządzeniami „na modłę europejską”. Po wojnie funkcjonował jeszcze inny obiekt przy ulicy Wernera 10, ten jednak w 2015 roku zastąpiły Radomskie Hale Mięsne. To jednak tylko część historii infrastruktury transportowej w tym mieście.
utracony potencjał
Następny dworzec PKS, znajdujący się przy ulicy Beliny-Prażmowskiego, był zaś organizacyjną katastrofą. Kilkukondygnacyjny budynek powstał jeszcze w latach 90. ubiegłego stulecia, ale jego budowa nigdy nie została w pełni ukończona. Dworzec wybudowano w pobliżu linii kolejowych, integrując transport szynowy i kołowy; dlatego też w budynku zaplanowano zarówno kasy i poczekalnie dla pasażerów planujących podróże autobusem, jak i komisariatu kolejowego. PKP jednak nigdy nie zdecydowało się na zagospodarowanie pomieszczeń w swojej części, które do dzisiaj stoją ponoć w stanie surowym. Najgorsze miało jednak dopiero nadejść.
Nieczynny dworzec PKS Radom przy ulicy Władysława Beliny-Prażmowskiego
Pogarszająca się kondycja finansowa PKS Radom doprowadziła włodarzy spółki do decyzji o sprzedaży budynku przy ulicy Beliny-Prażmowskiego. „Relikt minionej epoki”, jak wielu mieszkańców miasta nazywało postmodernistyczny gmach, zakupił prywatny inwestor za kwotę prawie 5 milionów złotych. W 2023 roku nowy właściciel zamówił w pracowni Susuł & Strama Architekci projekt przebudowy starego dworca na wielofunkcyjny obiekt handlowo-usługowy, do realizacji tych planów nigdy jednak nie doszło i trzydziestoletni „relikt” stoi do dzisiaj pusty.
Najbardziej poszkodowani w tej sytuacji stali się jednak mieszkańcy i podróżni, którzy w praktyce zostali bez dworca linii podmiejskich i regionalnych. W 200-tysięcznym byłym mieście wojewódzkim bilety autobusowe można dziś zakupić jedynie u przewoźnika lub w internecie, nie ma bowiem kas, a tym bardziej poczekalni. Na środek transportu oczekują na peronach, znajdujących się na terenie posiadanym obecnie przez PKP.
Regionalne Centrum Transportu Podmiejskiego w Radomiu
Od początku ubiegłego roku w mieście trwa dyskusja na temat budowy nowego dworca, mającego funkcjonować jako Regionalne Centrum Transportu Podmiejskiego w Radomiu. Pojawiały się różne koncepcje — jedna z nich zakładała wzniesienie nowego budynku dworca w miejscu wiat przystankowych, pod którymi dzisiaj czekają pasażerowie. Planowano zaprojektowanie obiektu pełniącego funkcje biurowo-usługowe, wyposażonego w perony oraz zlokalizowany ponad nimi parking P+R. Jeszcze w kwietniu ubiegłego roku miasto informowało o staraniach o uzyskanie decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego. Jak się szybko okazało — zupełnie niepotrzebnie. Teren, na którym miało znaleźć się Regionalne Centrum Transportu Podmiejskiego należy częściowo do PKP, a częściowo do prywatnego przedsiębiorcy. Ten drugi nie wyraził zainteresowania odsprzedażą działki, wobec czego miasto musiało poszukać nowej lokalizacji.
kolej na kolej
Pomysł pojawił się pod koniec lutego, kiedy miasto ogłosiło, że przygotowuje się do budowy nowego dworca autobusowego we wschodniej części placu dworcowego przed zabytkowym gmachem dworca PKP z 1885 roku.
Ostateczne plany będą tworzone dopiero po uchwaleniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Na pewno chcielibyśmy, żeby na placu powstało miejsce, gdzie będą zatrzymywać się busy podmiejskie. Prowadzimy rozmowy z Pocztą Polską, aby przejąć i na ten cel zagospodarować choćby działkę pomiędzy postojem taksówek a budynkiem poczty. W tej chwili jest tam bardzo szeroki chodnik
– mówił Rafał Górski w rozmowie z Gazetą Wyborczą.
I tu właśnie pojawia się problem, ponieważ miasto zamierza zabrać się za planowanie z nad wyraz dużym rozmachem i specyficznym podejściem.
Wschodnia część Placu Dworcowego w Radomiu, gdzie mogłaby powstać część infrastruktury nowego dworca autobusowego
fot.: Rafał T — fotopolska.eu © CC-BY-SA 3.0 | Wikimedia Commons
MPU rozmienia się na drobne
W ostatnich dniach lutego 2026 roku Miejska Pracownia Urbanistyczna przedstawiła projekt uchwały o przystąpieniu do prac nad Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzeni „Strefa przydworcowa”. Plan miejscowy miałby objąć obszar o powierzchni ponad 60 hektarów, rozpinający się między Aleją Józefa Grzecznarowskiego, fragmentem plantów i ulicami Władysława Beliny-Prażmowskiego, Juliusza Słowackiego Fabryczną i Staropatowską. Oprócz mapy oraz projektu uchwały, do dokumentów dołączono również uzasadnienie, w którym przeczytamy:
Z uwagi na różnorodne problemy występujące na całym obszarze oraz mocno przemieszane funkcje zagospodarowania, obszar został podzielony na sześć etapów opracowania. Sporządzane analizy w ramach prac nad planem będą przeprowadzane wspólnie dla całości terenu, jednakże samo sporządzanie i uchwalenie planu może dotyczyć poszczególnych etapów.
Projekt uchwały MPZP „Strefa przydworcowa” zakłada podział procesu planistycznego na 6 części
© BIP | załącznik do projektu uchwały w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego „Strefa przydworcowa”
konkurs na dzielnicę dworcową w Radomiu?
Problematyczną naturę takiego rozwiązania jako jeden z pierwszych zasygnalizował Tomasz Gęsiak, radomski architekt i były dyrektor Miejskiej Pracowni Urbanistycznej. 23 lutego wystosował list otwarty do Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej Oddział Radom, w którym podkreślił znaczenie obszaru projektowanego planu miejscowego oraz nakreślił zagrożenia płynące z tak bardzo zatomizowanego procesu planistycznego. Architekt domagał się przy tym o włączenie w przedsięwzięcie środowisko architektoniczne oraz zasugerował organizację otwartego konkursu, który miałby wyłonić koncepcję dla obszaru przydworcowego.
stanowisko SARP Oddział Radom
Niedługo później na apel odpowiedział radomski oddział SARP, publikując poniższe oświadczenie:
Stanowisko Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej — Oddział Radom w sprawie sporządzenia MPZP dla terenu „Strefa przydworcowa"
Stowarzyszenie Architektów Polskich SARP Oddział Radom wyraża sprzeciw wobec przedstawionej przez Miejską Pracownię Urbanistyczną koncepcji przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenów w rejonie "Strefy przydworcowej” zakładającej podział tego strategicznego obszaru na sześć odrębnych etapów planistycznych.
Obszar wokół głównego dworca kolejowego stanowi kluczowy węzeł komunikacyjny oraz wizytkówkę miasta Radomia. Jego znaczenie wykracza poza lokalny kontekst urbanistyczny, to przestrzeń o potencjale metropolitalnym, integrująca transport kolejowy, autobusowy, ruch pieszy i rowerowy, a także funkcje usługowe i publiczne. Tak istotny fragment struktury miejskiej wymaga całościowej, spójnej i długofalowej wizji, a nie rozproszonego, etapowanego planowania. W ocenie SARP Radom proponowany podział na sześć etapów grozi:
-
utratą spójności funkcjonalnej i kompozycyjnej całego założenia,
-
brakiem koordynacji rozwiązań komunikacyjnych,
-
powstawaniem przypadkowych, nieskoordynowanych interwencji przestrzennych,
-
trwałym obniżeniem jakości urbanistycznej tej części miasta na dekady
Nie podzielamy koncepcji modelu etapowego planowania przestrzeni o strategicznym znaczeniu. Tego typu działania uniemożliwiają wypracowanie jednolitej struktury urbanistycznej oraz czytelnej tożsamości miejsca, które powinno stanowić reprezentacyjną bramę miasta.
SARP Oddział Radom stoi na stanowisku, że jedyną właściwą droga postępowania jest ogłoszenie otwartego, ogólnopolskiego Konkursu Architektoniczno-Urbanistyczno-Studialnego, przeprowadzonego zgodnie ze standardami Stowarzyszenia Architektów Polskich. Konkurs zapewni:
-
transparentność procesu,
-
szeroką konkurencję idei,
-
wybór najlepszego rozwiązania w oparciu o merytoryczne kryteria jakościowe,
-
realny udział środowiska profesjonalistów w kształtowaniu przyszłości miasta.
Jednocześnie deklarujemy gotowość powołania zespołu eksperckiego SARP Radom, który obejmie teren merytorycznym mecenatem oraz będzie partnerem w dialogu z władzami samorządowymi. Oczekujemy otwartości na współpracę i rzeczywistego włączenia środowiska architektów i urbanistów w proces decyzyjny. Apelujemy do władz Miasta o wstrzymanie procedowania projektu w obecnym kształcie oraz podjęcie działań zmierzających do wypracowania kompleksowej, ambitnej i odpowiedzialnej wizji zagospodarowania terenów przy „Strefie przydworcowej”
Prezes SARP Oddział Radom
arch. Katarzyna Wiosna-Osóbka
Czy samorząd Radomia weźmie pod uwagę głos architektów?
