W Polskim krajobrazie w sposób szczególny utrwaliły się dwa typy domów — modernistyczne kostki z okresu PRL-u i archetypiczne „domki” ze spadzistymi dachami. Te drugie ewoluowały później w typ nowoczesnej stodoły, jednak sylwetki okolic wypełnionych takimi budynkami nie uległy dużym zmianiom. Projektując Dom w dzielnicy Kolumna w Łasku, pracownia A88 postanowiła połączyć te dwa archetypy w jedną kompozycję. Czy „kostka” i „nowoczesna stodoła” nawiązały nić porozumienia?
Nazwa budynku wywodzi się z miejsca, w którym powstał. Kolumna nie jest więc elementem architektonicznym o antycznym rodowodzie, a dzielnicą miasta Łask, położonego w województwie łódzkim. Do lat 20. ubiegłego stulecia Kolumna była niewielką wsią, którą rozbudowano i przekształcono w miejscowość letniskową, zaprojektowaną przez Antoniego Jawornickiego na wzór słynnego miasta-ogrodu Ebenezera Howarda. W układzie do dzisiaj widoczna jest koncentryczna kompozycja ulic, którą niczym pajęczą sieć na przestrzeni dekad zaczęły wypełniać budynki. W okresie świetności na terenie Kolumny powstało 160 domków letniskowych i aż 30 pensjonatów, do tego rozlewnia wód mineralnych, kino czy basen. Walory krajobrazowe chroniło prawo, które zabraniało zbyt daleko idących wycinek na prywatnych posesjach.
kostka pożeniona ze stodołą
Dzisiaj Kolumna prezentuje się nieco inaczej; dwudziestowieczne miasto-ogród coraz szczelniej wypełnia zabudowa jednorodzinna. Duża jej część powstała w czasach PRL-u, kiedy na wsiach i przedmieściach królował słynny dom typu „kostka”. Po transformacji do łask powrócił bardziej tradycyjny archetyp domu o dachach spadzistych, najczęściej dwuspadowych lub kopertowych. Również i on przez ostatnie dekady dogęszczał zabudowę Kolumny, zarówno w formach „dworkowych”, jak i pod postacią modnej, „nowoczesnej stodoły”.
Dom w Kolumnie
© A-88
Dom w Kolumnie, zaprojektowany przez pracownię A-88, powstał z inspiracji właśnie tymi dwiema typologiami zabudowy jednorodzinnej. Budynek składa się z dwóch brył o prostokątnych rzutach. Podłużną, dwukondygnacyjną kubaturę nakryto dwuspadowym dachem bez okapów, sytuując ją tak, aby krótsze boki przebiegały równolegle do frontu działki. Również w części frontowej, w „stodołę” wpisano prostopadłościenną, zlokalizowaną w narożu strukturę, którą — dla odmiany — przykrywa dach płaski. Powstała w ten sposób narożna „kostka” przekształca się na osi fasady w obszerny podcień, przykrywający zarówno wejście do domu, jak i miejsce postojowe.
Dom w Kolumnie łączy typologie modernistycznej kostki i nowoczesnej stodoły
© A-88
Chociaż „kostka” zajmuje całą szerokość elewacji frontowej, wystając poza obrys podłużnej „stodoły”, to nie zakrywa jej zupełnie. Prostopadłościenna struktura ma wysokość jednej kondygnacji, ponad którą wystaje trójkątny zarys dachu, sygnalizując, że w głębi działki dom przybiera odmienną, bardziej archetypiczną formę.
Dom w Kolumnie
© A-88
tradycyjne formy z nowoczesnych technologii
Obie części — „kostka” i „stodoła” — różnią się nie tylko kształtem, lecz także sposobem opracowania elewacji. O ile większą „stodołę” wykończono przy wykorzystaniu jasnoszarych, strukturalnych cegieł betonowych o wydłużonym formacie, to w przypadku frontowej „kostki” króluje surowy beton, bynajmniej nie zwyczajny:
Ściany prostopadłościennej „kostki” wzniesiono wykorzystując nowoczesne, zespolone ściany prefabrykowane firmy Betard. To gotowe płyty funkcjonujące jako tak zwany szalunek tracony, który na budowie jest tylko zalewany betonem. Zyskujemy idealnie gładką powierzchnię zewnętrzną betonu bez konieczności kłopotliwego i czasochłonnego tynkowania.
— wyjaśniają architekci z pracowni A-88.
Osiągnięcia współczesnego budownictwa odegrały jednak większą rolę podczas wznoszenia Domu w Kolumnie. W swoim projekcie zespół A-88 zastosował wylewane na budowie stropy filigranowe. To technika polegająca na wykorzystaniu prefabrykowanej płyty, na którą następnie wylewa się warstwę tak zwanego nadbetonu. W efekcie ilość potrzebnych szalunków jest istotnie zmniejszona, co przekłada się na krótszy czas budowy.
Dom w Kolumnie
© A-88
Nowoczesne technologie znalazły zastosowanie również na dwuspadowym dachu „stodoły”:
Dach „nowoczesnej stodoły” to w rzeczywistości zaawansowana elektrownia słoneczna – dach solarny SunRoof. Zamiast zakrywać tradycyjną blachę brzydkimi panelami, stworzyliśmy dach BIPV, gdzie instalacja fotowoltaiczna jest połączona ze szczelnym poszyciem. Budynek wygeneruje własny prąd – by zasilić pompę ciepła w domu oraz naładować elektryczne auto.
— zapewniają architekci.
w taras wkomponowano zewnętrzny basen
© A-88
prywatność za architektonicznym parawanem
Wewnątrz kryje się rozbudowany program w klasycznym układzie. W części parterowej zlokalizowano głównie pomieszczenia strefy dziennej; sercem budynku jest dwukondygnacyjny salon połączony z kuchnią i jadalnią. Najdłuższa ściana pomieszczenia została w całości przeszkona, dzięki czemu ogród otaczający dom stał się przedłużeniem wewnęntrznej przestrzeni. W części frontowej znalazło się jeszcze kilka innych pomieszczeń, między innymi pokój rekreacyjny, wyglądający na taras z basenem. Za salonem rozpoczyna się już strefa prywatna, gdzie zlokalizowano sypialnię, łazienkę i duży gabinet.
taras z basenem został osłonięty przez bryłę domu
© A-88
Wydzielenie strefy prywatnej zaczyna się już w kondygnacji parteru. Na osi korytarza prowadzącego do salonu znalazła się wolnostojąca ściana, która odgrywa rolę parawanu zasłaniającego ciąg prowadzący do sypialni, łazienki i gabinetu na tyłach domu.
strefę prywatną Domu w Kolumnie wydziela wolnostojąca ściana
© A-88
Dopiero za parawanem znajdziemy też schody prowadzące na piętro, którego układ jest kontynuacją strefy prywatnej. Na drugiej kondygnacji znalazły się cztery pomieszczenia, w tym dwie sypialnie i łazienka, a także obszerny korytarz, otwarty na znajdujący się poniżej salon.
taras płynnie przechodzi w ogród dzięki zastosowaniu lewitujących stopni
© A-88
Dom w Kolumnie
Dom w Kolumnie wykorzystuje nie tylko potencjał 300 metrów powierzchni, lecz także sporą działkę, na której powstał. Front zagospodarowano funkcjonalnie i minimalistycznie, „wykrawając” z betonowego podjazdu dwa prostokątne pola wypełnione zielenią. Znacznie więcej dzieje się na tyłach domu.
Dom w Kolumnie
© A-88
Budynek otacza duży taras, w który architekci wkomponowali basen, osłonięty od ulicy przez przecinające się bryły „kostki” i „stodoły”. Dzięki lewitującym schodom taras płynnie przechodzi w duży ogród, w którym miejsca wystarczyło zarówno dla starannie zaprojektowanych rabat, jak i otwartej, zielonej przestrzeni. Wzbogaca ją świerkowy starodrzew, który — być może — jest spadkiem po rozsądnym gospodarowaniu zielenią na terenie Kolumny w latach minionych, podobnie jak formy domu, wywodzące się zarówno z wiekowej tradycji budowlanej, jak i modernistycznej myśli projektowej.
