Pod Wawelem zapowiada się zielona rewolucja. Zespół Ogrodniczki Miasta Krakowa przygotował projekt rewitalizacji placu Wielkiej Armii Napoleona oraz zagospodarowania pustego pawilonu u stóp Wzgórza Wawelskiego. Chociaż zielony kierunek zmian na jednej z najgorętszych krakowskich patelni cieszy, to nie wszyscy mieszkańcy wyrażają zadowolenie z obecnej formy projektu. Czy były inne pomysły na tę przestrzeń?
Przed przebudową z pierwszego dziesięciolecia XXI wieku pomiędzy ulicą Powiśle a bulwarem Czerwieńskim znajdował się duży parking. Po remoncie powstał tam... kolejny parking, tym razem przeznaczony głównie dla autokarów. Oprócz niego u stóp Wawelu wybudowano Centrum Obsługi Ruchu Turystycznego (dziś opustoszałe) oraz betonowy, niemal zupełnie pozbawiony zieleni plac. Trudno oceniać dziś projekt sprzed ponad 15 lat, bo chociaż niewiele w nim trafionych rozwiązań, to powstał w zgodzie z betonowym, rozgrzanym do czerwoności duchem czasów. Potrzeba zmiany betonowego status quo od dawna wydawała się jednak koniecznością.
Plac Wielkiej Armii Napoleona w Krakowie
fot.: Zygmunt Put © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
skejci i miłośnicy parkingów
Mimo że o remoncie betonowej patelni pod Wawelem mówiono już od jakiegoś czasu, to obecna forma placu również miała swoich zwolenników — brak wysokiej zieleni pozostawiał niezmącony widok na Zamek od strony zachodniej, autokary przewożące turystów miały mnóstwo miejsca do pozostawienia pojazdów na parkingu przy ulicy Zwierzynieckiej, a z betonowej infrastruktury placu ochoczo korzystali miłośnicy miejskich dyscyplin sportowych.
Plac Wielkiej Armii Napoleona w Krakowie — projekt zmian
© Zespół Ogrodniczki Miasta Krakowa
nowa wizja placu Wielkiej Armii Napoleona
Słuszne trendy projektowe, poszukiwanie odpowiedzi na postępujące zmiany klimatu oraz coraz szerzej rysowane plany zazielenienia Krakowa znalazły wyraz w projekcie rozbetonowania placu Wielkiej Armii Napoleona położonego u stóp Wawelu wzdłuż ulicy Powiśle. Nową koncepcję, której realizacja może kosztować nawet 80 milionów złotych, przygotował Zespół Ogrodniczki Miasta Krakowa, Katarzyny Opałki.
Projekt opiera się na odniesieniu do Wisły jako najważniejszego elementu tożsamości tego miejsca. Kształt placu nawiązuje do przebiegu rzeki — jego układ przypomina meandrujące koryto, które zostało „zanurzone” w zieleni interpretowanej jako brzegi. W centralnej części pojawią się elementy wodne, które bezpośrednio odnoszą się do rzeki. Tworzą one strefę wypoczynku oraz poprawiają mikroklimat, jednocześnie budując charakter przestrzeni. Nawierzchnia placu została zaprojektowana jako symboliczne koryto rzeki i uzupełniona o elementy edukacyjne związane z historią Wisły w Krakowie. [...]
— czytamy w opisie projektu placu Wielkiej Armii Napoleona.
Plac Wielkiej Armii Napoleona w Krakowie — projekt zmian
© Zespół Ogrodniczki Miasta Krakowa
trzy strefy i skate park pod Wawelem
Teren przy ulicy Powiśle podzielony zostanie na trzy strefy. W części zachodniej, położonej w pobliżu ulicy Zwierzynieckiej zaplanowano przestrzeń rekreacyjną — będzie to obszar dedykowany aktywności fizycznej. Zgodnie z zeszłorocznymi deklaracjami Radnych, nowa odsłona placu Wielkiej Armii Napoleona ma służyć wszystkim mieszkańcom, bez względu na wiek czy rodzaj uprawianego sportu.
Bardzo ważne były dla nas konsultacje społeczne, w których wzięło udział ponad 600 osób. Wskazaliście potrzebę większej ilości zieleni, cienia, miejsc do siedzenia, ale też przestrzeni do odpoczynku, spotkań i aktywności. Te potrzeby bezpośrednio przełożyliśmy na projekt.
— pisze Katarzyna Opałka, Ogrodniczka Miasta Krakowa.
Plac Wielkiej Armii Napoleona w Krakowie — projekt zmian
© Zespół Ogrodniczki Miasta Krakowa
W odpowiedzi na wyniki I etapu konsultacji przeprowadzonego od 26 listopada do 19 grudnia 2025 roku w projekcie pojawia się zarówno plac zabaw, jak i miniaturowy skate-park przeznaczony dla osób korzystających dotychczas z betonowej infrastruktury placu. W części zachodniej zaplanowano ponadto strefę piknikową oraz zieleniec nasadzony roślinnością sprzyjającą zapylaczom.
Plac Wielkiej Armii Napoleona w Krakowie — projekt zmian
© Zespół Ogrodniczki Miasta Krakowa
W środkowej części nowego placu, na wysokości hotelu Sheraton, znajdzie się strefa wypoczynkowa. Zespół Miejskiej Ogrodniczki Krakowa zaplanował tam stoliki kawowe, ławki w otoczeniu zieleni oraz zbiorniki wodne o dynamicznych, falujących obrysach, przecinające plac w kilku miejscach.
Plac Wielkiej Armii Napoleona w Krakowie — projekt zmian
© Zespół Ogrodniczki Miasta Krakowa
Położona najbliżej Wawelu, zachodnia część placu przy bulwarze Czerwieńskim będzie przestrzenią kulturalną. Nie zniknie plac przed Centrum Obsługi Ruchu Turystycznego, obsługujący dotąd liczne koncerty i imprezy plenerowe, oprócz niego pojawią się za to trybuny terenowe oraz rampa.
rzeczne muzeum w pustostanie
W ramach przebudowy drugą szansę zyska również Centrum Obsługi Ruchu Turystycznego, pawilon położony przy wschodniej granicy placu Wielkiej Armii Napoleona, który stoi pusty od kilku lat. Miasto planuje utworzenie w nim muzeum poświęconego krakowskim rzekom. Niewidocznym, choć równie ważnym elementem nowego projektu placu Wielkiej Armii Napoleona będzie zbiornik retencyjny, zakopany kilkanaście metrów pod ziemią w miejscu obecnego parkingu dla autokarów. Nowa infrastruktura pomieści 15 tysięcy metrów sześciennych wody, odciążając ubiegłowieczny kanał burzowy oraz chroniąc pobliskie kamienice przed zalewaniem podczas intensywnych opadów. Budowa zbiornika retencyjnego ma poprzedzić prace nad zagospodarowaniem placu, zajmując od 18 do 24 miesięcy. Można więc podejrzewać, że remont całego placu zakończy się najwcześniej za trzy lata.
Plac Wielkiej Armii Napoleona w Krakowie — projekt zmian
© Zespół Ogrodniczki Miasta Krakowa
bolączki zielonego planu
Chociaż zielona zmiana pod Wawelem cieszy, to nowy projekt nie ustrzegł się pewnych mankamentów. Wzdłuż ulicy Powiśle cienia obecnie jest na lekarstwo. Nowa koncepcja zagospodarowania tego miejsca wprowadza około dwudziestu nowych drzew. Projekt nie precyzuje jednak w jakiej formie przeprowadzone zostaną nasadzenia, a wizualizacje pozwalają snuć domysły, że spora część z nich znajdzie się w dużych, betonowych donicach, mogących stanowić ograniczenie dla rozwoju systemu korzeniowego, a w konsekwencji mniej rozłożyste i zagęszczone korony. Optymizmem nie napawa również stosunkowo duża ilość nawierzchni utwardzonych, zwłaszcza w środkowej części terenu.
Zachodni fragment ulicy Powiśle w Krakowie
fot.: Zygmunt Put © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
Największą bolączką rewitalizacji placu Wielkiej Armii Napoleona okazuje się jednak sam zakres opracowania. Jak zauważył jeden z internetowych komentatorów, obecnie zachodni fragment ulicy Powiśle jest mocno przeskalowany — to trzypasmowa jezdnia o szerokości kilkunastu metrów. W praktyce porusza się nią niewiele samochodów, ponieważ poprzedzająca ją ulica Podzamcze jest jednokierunkowa, a ponadto objęta ograniczeniem ruchu. Zwężenie Powiśla do szerokości dwóch pasów niekoniecznie wpłynęłoby na realną przepustowość drogi, zwalniając za to przestrzeń pod kolejne nasadzenia.
cztery pomysły na plac pod Wawelem
Czy pomysł na plac Wielkiej Armii Napoleona mógł być inny? Wcelu pozyskania koncepcji dla najbliższego otoczenia Wzgórza Wawelskiego zorganizowano konkurs ideowy, którego rozstrzygnięcie miało miejsce podczas ostatniej edycji Międzynarodowego Biennale Architektury w Krakowie, przebiegającego pod hasłem „Re-Think”. Chociaż warunki konkursowe obejmowały obszar wykraczający poza plac Wielkiej Armii Napoleona (umożliwiając umiejscowienie niektórych funkcji u samego podnóża Wawelu), a przy tym nie ograniczały uczestników kwotą potrzebną do realizacji koncepcji, to jego wyniki pozwoliły przekonać się, że problemy podwawelskiej „patelni” można rozwiązać na wiele różnych sposobów.
Konkurs ideowy MBA Kraków 2025 „Re-Think” na opracowanie koncepcji zagospodarowania otoczenia Wzgórza Wawelskiego — III Nagroda ex-aeqo
proj.: Magdalena Marasik © mat. konkursowe
Park Wawelski
Zieleń na placu pod Wawelem stanowiła istotny wątek w większości spośród czterech nagrodzonych w konkursie prac. Magdalena Marasik, której praca uplasowała się na trzecim miejscu w konkursie, postawiła niemal zupełnie zrezygnować z powierzchni utwardzonych, przeobrażając plac Wielkiej Armii Napoleona w Park Wawelski, pokryty zielenią i poprzecinany siatką ciągów pieszych. Obok wyższych, głównie istniejących drzew, zaproponowała kilkadziesiąt nowych nasadzeń wiśni piłkowanej „Kansas”. Niskie drzewa miałyby szansę zapewnić sporą ilość cienia, nie zaburzając przy tym widoku na Wzgórze Wawelskie.
Konkurs ideowy MBA Kraków 2025 „Re-Think” na opracowanie koncepcji zagospodarowania otoczenia Wzgórza Wawelskiego — II Nagroda
proj.: Siarhei Karoza © mat. konkursowe
tunelem do garażu
Problem przeskalowanego układu drogowe został uwzględniony w pracy, której autor Siarhei Karoza, zdobył II miejsce. W projekcie zaproponowano śmiałe rozwiązanie przeniesienia ruchu kołowego pod ziemię przy jednoczesnym zachowaniu dojazdu technicznego oraz drogi pożarowej. Taka wersja placu, choć kosztowna i trudna w realizacji, pozwoliłaby zamienić zachodni odcinek ulicy Powiśle w woonerf. Redukcja przestrzeni zajmowanej przez jezdnie pozwoliłaby ponadto na swobodniejsze operowanie nowymi nasadzeniami, umożliwiając posadzenie większych drzew bez naruszania osi widokowych.
brzydka tradycja Krakowa
Dlaczego tak ważna i eksponowana przestrzeń, jaką jest najbliższe otoczenie Zamku Wawelskiego zostanie zagospodarowana według projektu wewnętrznej jednostki samorządu, bez międzynarodowego konkursu architektonicznego?
Widok na plac Wielkiej Armii Napoleona w Krakowie
fot.: Mach240390 © CC BY-SA 3.0 | Wikimedia Commons
Na to pytanie trudno udzielić krótkiej i jednoznacznej odpowiedzi. Zespół Ogrodniczki Miasta Krakowa jest aktywnie działającym organem miasta, który dobrze zna jego specyfikę i aktywnie uczestniczy w zazielenianiu Krakowa. W ostatnim czasie pracownia Katarzyny Opałki zaprezentowała już kilka ciekawych projektów, między innymi przebudowy placu na rondzie Mogislkim, rozbetonowania przestrzeni przed Muzeum Narodowym w Krakowie czy drugiego etapu Parku Kolejowego. Koncepcja zagospodarowania placu Wielkiej Armii Napoleona wpisuje się więc w kierunek jego działań. Chociaż rozbetonowanie przestrzeni pod Wawelem jest elementem ubiegłorocznej kampanii UMK #DaSię, to trudno nie dostrzec intensyfikacji zapowiedzi składanych przez Magistrat w ostatnich tygodniach (z zazielenieniem placu przed Magistratem na czele), co może wiązać się z nadchodzącym referendum w Krakowie. Być może jest to jednak po prostu kontynuacja niechlubnej tradycji Krakowa, który przyzwyczaił do tego, że przestrzenie publiczne w tym mieście projektuje się po linii najmniejszego oporu — bez konkursów, a przez miejskie zespoły lub w trybie przetargowym.
Nie oznacza to jednak, że projektu placu Wielkiej Armii Napoleona nie da się już zmienić — najprostsza droga do tego wiedzie poprzez udział w drugim etapie konsultacji społecznych, które rozpoczną się 21 kwietnia 2026 roku.
