Rybaki 1, zaprojektowany w bydgoskiej pracowni AAYE, to budynek, który stoi w rozkroku pomiędzy historią i współczesnością, starając się zabierać z obu to, co w danym miejscu sprawdzi się najlepiej. Efektem jest niecodzienny, eklektyczny miks form, których wykorzystanie dyktowały zarówno kontekst, jak i funkcjonalność. Czy łuk i prostokąt w jednym budynku mogą się dogadać?
Budynki zaprojektowane w pracowni AAYE powstały w nie byle jakiej okolicy — ulica Rybaki znajduje się na terenie bydgoskiego Fordonu, dzielnicy, która jeszcze do 1973 roku była osobnym miastem z własnym rynkiem, kościołami, siatką ulic i całą resztą infrastruktury. Stary Fordon został do Bydgoszczy przyłączony, ale z pewnością nie został przez nią pochłonięty. Do dziś stanowi mocno odrębny fragment miasta, który od reszty Bydgoszczy różnicuje zarówno położenie na uboczu, jak i historyczny charakter zabudowy.
Stary Fordon w Bydgoszczy
fot.: Mariusz Guć © CC BY 4.0 | Wikimedia Commons
Mimo peryferyjnego położenia o Fordonie nie zapomniano, a jego tereny, znajdujące się w obrębie Doliny Dolnej Wisły, są od lat 70. XX wieku obszarem zarówno intensywnego rozwoju, jak i rewitalizacji, której przejawem było chociażby utworzenie utwardzonego nabrzeża i prowadzącego do niego parku czy odświeżenie fordońskiego rynku przed kościołem pw. św. Mikołaja.
Panorama Fordonu
fot.: Mariusz Guć © CC BY 4.0 | Wikimedia Commons
przestrzeń w rozkroku
Fordon, chociaż malowniczy i spokojny, położony na uboczu Bydgoszczy, jest też miejscem, w którym ścierają się dwie zupełnie różne filozofie kształtowania miejskiej przestrzeni. Pierwsza, wyrosła przed modernistyczną rewolucją, to przede wszystkim niskie, dwu- i trzykondygnacyjne kamieniczki, zogniskowane wokół historycznego centrum Starego Fordonu, oraz otaczający je bezkres zabudowy jednorodzinnej. Druga to budowanie miast w oparciu o wielkie zespoły mieszkaniowe, pozbawione detalu i podległe rygorowi geometrii blokowiska z wielkiej płyty. „Rybaki 1”, powstałe w bydgoskiej pracowni AAYE, stoją właśnie na granicy tych dwóch architektonicznych rzeczywistości. Jak poradzili sobie z tym problemem projektanci?
Rybaki 1 na Fordonie w Bydgoszczy
fot. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni AYEE
Rybaki 1 — dwie bryły pod wspólnym dachem
"Rybaki 1" to dwie bryły — A i B, jedna nieco większa od drugiej — o prostokątnych podstawach oraz trzech naziemnych kondygnacjach, posadowionych na wspólnej hali garażowej.
Z jednej strony skala budynku naturalnie przypisana jest typowej zabudowie Fordonu – bydgoskiego osiedla z wielkiej płyty. Z drugiej strony sama forma budynku poprzez robicie bryły na dwie mniejsze, jest próbą nawiązania dialogu z niską zabudową pobliskiego rynku. To właśnie w tym miejscu swój początek ma przepiękny odcinek Doliny Dolnej Wisły.
— wyjaśniają architekci.
Z wcześniejszymi zabudowaniami koresponduje również forma, którą przybrały obiekty. Obie bryły nakryto dwuspadowymi dachami, których okapy łączą się ponad halą garażową łączącą budynki „Rybaków”. Dzięki temu, pomimo swoich rozmiarów — mowa w końcu o kilkunastometrowych budynkach — obu kubaturom bliżej w wyrazie do podmiejskich willi, niż bloków z wielkiej płyty.
Rybaki 1 na Fordonie w Bydgoszczy
fot. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni AAYE
To jednak dopiero początek zabiegów, które plasują „Rybaki 1” na architektonicznych antypodach w stosunku do utartych schematów budownictwa wielorodzinnego. Chociaż podstawy budynków są czworoboczne, to ich obrys nie jest jednorodny na wszystkich kondygnacjach. Niektóre elewacje są zupełnie płaskie, z innych występują balkony, a z elewacji wschodniej... wykusz, zawieszony na wysokości pierwszego piętra.
Rybaki 1 na Fordonie w Bydgoszczy
fot. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni AAYE
mozaika w łuki i prostokąty
Jeszcze więcej dzieje się w temacie przepierzeń. Otwory okienne występują w kilku kształtach i rozmiarach. Znajdą się zarówno jednoskrzydłowe, prostokątne okna, jak i otwory okienne zakończone łukami (zarówno jedno-, jak i dwuskrzydłowe), a nawet przeszklenia narożne. Do tego ich układ, który — pozornie — wydaje się przeczyć wszelkiej logice, sprawia, że elewacje, choć pozbawione dekoracji, pozwalają spojrzeniu z zaciekawieniem. Jedyne, co trzyma go w ryzach to prosta, geometryczna siatka, w obrębie której rozmieszczono poszczególne okna. Nie ma tu jednak mowy o rytmie czy innego rodzaju powtarzalności; zamiast nich jest migotliwa mozaika wariacji na temat okna.
Rybaki 1 na Fordonie w Bydgoszczy
fot. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni AAYE
Pojawienie się okna zakończonego łukiem nie jest zjawiskiem częstym we współczesnej architekturze — w nowym budynku na Fordonie znajduje jednak swoje kontekstualne uzasadnienie. Nad najbliższą okolicą góruje ceglasta sylweta XIX-wiecznego kościoła pw. św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy, którego strzelistą wieżę dziurawią łukowato zwieńczone otwory okienne. Rzeczony kościół jest też zresztą źródłem decyzji dotyczącej wykończenia elewacji nietypowych budynków przy ulicy Rybaki.
Rybaki 1 na Fordonie w Bydgoszczy
fot. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni AAYE
surrealizm w odcieniach różu
Z uwagi na niestandardowy układ otworów okiennych, bryła zaprojektowana została w jednolitej, stonowanej kolorystyce, nawiązującej do czerwieni pobliskiego kościoła, a całość przełamana jest tylko delikatnie poprzez różną gradację tynku elewacyjnego.
— czytamy na temat budynku.
Różnorodność i rozmieszczenie przepierzeń w połączeniu z dwuspadowym dachem, brakiem drobnego detalu architektonicznego i pastelowym tynkiem na płaskich elewacjach dają efekt niemal surrealistyczny. Czy eklektyzm, który korzysta z rozwiązań zarówno dalece historycznych, jak i niedawno minionych to w bydgoskiej budowli jedynie wyraz fantazji architektów, którego ekscentryczny wydźwiek łagodzony jest przez historyczne otoczenie? Niekoniecznie, a przekonać się o tym można spoglądając do mieszkań, ukrytych za różowymi fasadami.
Rybaki 1 na Fordonie w Bydgoszczy
fot. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni AAYE
eklektyczny funkcjonalizm
Dla zachowania optymalizacji struktury budynku, kondygnację są powtarzalne, jednak sam odbiór poszczególnych mieszkań różni się między sobą, w zależności od układ otworów okiennych. Zmiana ich lokalizacji na różnych kondygnacjach i w różnych mieszkaniach pociąga za sobą inny sposób doświetlenia pomieszczeń, natężenia światła naturalnego, czy inne układy funkcjonalne. To przyszły mieszkaniec poprzez wybór mieszkania decyduje, które aspekty są dla niego najbardziej istotne.
— piszą projektanci z pracowni AAYE na temat budynku.
Łącznie w obu budynkach znalazło się 18 mieszkań rozdysponowanych na trzech kondygnacjach naziemnych. Lokale, które znalazły się w „Rybakach” z pewnością nie można zaliczyć do mikrokawalerek. Metraże zaczynają się tutaj 40 metrów kwadratowych, kończą zaś na 75 mkw. Układy mieszkań — stosunkowo nietypowe, determinowane przez obecność ślepych elewacji pomiędzy budynkami A i B, którą rekompensuje jedyne w swoim rodzaju rozmieszczenie otworów okiennych.
Rybaki 1 na Fordonie w Bydgoszczy
fot. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni AAYE
łuk w środku i na zewnątrz
Części wspólne wykończono powściągliwie — na ścianach króluje jasny tynk, na podłogach szare płytki. Nawet tutaj architekci odeszli jednak od utartych schematów, nadając projektowi nutki indywidualizmu. Jak piszą, charakterystyczne okna, znalazły także swoje odzwierciedlenie w identyfikacji budynku. Łuki, tym razem odwrócone, znajdziemy więc na przykład na drzwiach, które przyzdobiono tarczami z numeracją lokali. Pod liczbą piętrzą się schematycznie przedstawione fale, nawiązujące oczywiście do okolicy, w jakiej przyszło powstać budynkom.
Rybaki 1 na Fordonie w Bydgoszczy
fot. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni AAYE
Fale oraz łuki mają w przestrzeniach wspólnych nie tylko graficzny, ale i przestrzenny wymiar — chociażby w rysunku balustrad na klatkach schodowych.
Więcej na temat pracowni AAYE dowiecie się w nadchodzącym październikowym numerze A&B!
