Obama Presidential Center,
projekt: Tod Williams Billie Tsien Architects
Obama Presidential Center w Chicago wyrasta z zieleni Jackson Park jako nowe miejsce spotkań dla South Side. Tod Williams Billie Tsien Architects nie zamknęli historii Baracka i Michelle Obamów w klasycznym muzeum, ale rozpisali ją na cały kampus: z biblioteką, forum, ogrodami, placem, sztuką publiczną i przestrzeniami sportowymi. To projekt, który można zwiedzać, ale też po prostu używać — przejść przez niego w drodze przez park, zatrzymać się na placu, wejść do biblioteki albo oglądać sztukę bez biletu.
Obama Presidential Center w Chicago — © The Obama Foundation
park jako punkt wyjścia
Obama Presidential Center otwarto dla publiczności w Jackson Park, historycznym parku w południowej części Chicago. Oficjalny weekend otwarcia zaplanowano jako wydarzenie otwarte, z muzyką, działaniami rodzinnymi i aktywnościami na placu, co dobrze pokazuje ambicję całego projektu: centrum od początku miało działać nie tylko jako instytucja, ale też jako przestrzeń publiczna. To założenie wyrasta z miejsca, które nie jest neutralnym tłem dla architektury. Jackson Park leży na South Side — w części Chicago silnie związanej z biografią Baracka i Michelle Obamów, ale też z debatą o nierównościach, gentryfikacji i prawie mieszkańców do pozostania w swojej dzielnicy. Dlatego Obama Presidential Center od początku było czymś więcej niż projektem architektonicznym. Miało stać się symbolem obywatelskiego zaangażowania, ale jednocześnie weszło w sam środek sporu o to, kto naprawdę korzysta z wielkich inwestycji publicznych. Lokalne media od miesięcy pisały o obawach mieszkańców Woodlawn i okolic Jackson Park przed wzrostem kosztów życia, krótkoterminowym najmem i presją na rynek mieszkaniowy. Właśnie dlatego najciekawsze w tym projekcie nie jest samo zestawienie muzeum, biblioteki, placu i ogrodów. Ważniejsze jest pytanie, czy tak duża instytucja potrafi naprawdę pracować z miastem, a nie tylko opowiadać o wspólnocie z bezpiecznego dystansu.
Obama Presidential Center w Chicago — © The Obama Foundation
kamienna wieża wśród zieleni
Najbardziej rozpoznawalnym elementem założenia jest Museum Building, wysoka, zwarta wieża obłożona granitem. Ma siłę znaku, ale nie jest jedynym tematem kampusu. Architekci zestawili ją z niższymi budynkami, placem i krajobrazem, dzięki czemu bryła muzeum nie dominuje nad całością w sposób jednoznacznie monumentalny. Granitowa elewacja nadaje jej ciężar, a jednocześnie wprowadza fakturę, która zmienia się wraz ze światłem. To ważne, bo budynek łatwo mógłby stać się chłodnym symbolem władzy. Tod Williams Billie Tsien Architects prowadzą go jednak w inną stronę: ku architekturze mocnej, ale nie odciętej od codziennego życia parku. Wieża porządkuje kampus i wyznacza jego punkt orientacyjny. Prawdziwe życie projektu rozgrywa się jednak niżej — między muzeum, forum, biblioteką, placem i ogrodami.
Obama Presidential Center w Chicago — © The Obama Foundation
muzeum o demokracji, nie tylko o prezydenturze
Ekspozycja w Museum Building opowiada historię Baracka i Michelle Obamów, ale nie ogranicza się do biografii pierwszego czarnoskórego prezydenta Stanów Zjednoczonych i pierwszej damy. Punktem wyjścia jest szersza opowieść o demokracji, ruchach społecznych, kampanii, prezydenturze i ludziach, którzy współtworzyli polityczną zmianę. Wśród eksponatów znalazła się pełnoskalowa replika Gabinetu Owalnego, stroje Michelle Obamy oraz pamiątki przekazane przez oddolnych sympatyków z różnych części świata. To ważny wybór kuratorski: historia prezydentury zostaje pokazana nie tylko przez oficjalne dokumenty, ale też przez przedmioty związane z obywatelskim zaangażowaniem. Na szczycie muzeum znajduje się Sky Room z widokiem na jezioro Michigan. W tym geście również widać charakter całego projektu — architektura ma prowadzić nie tylko do ekspozycji, ale też do doświadczenia miejsca.
Obama Presidential Center w Chicago — © The Obama Foundation
plac, biblioteka i boisko
Sercem kampusu jest John Lewis Plaza. To przestrzeń spotkań, wydarzeń i codziennego ruchu między najważniejszymi częściami założenia. Nie przypomina reprezentacyjnego przedpola, przez które przechodzi się wyłącznie w drodze do wejścia. Jest bardziej jak miejski plac w parku: otwarty, elastyczny i zaprojektowany z myślą o różnych scenariuszach użytkowania. W pobliżu znalazły się Forum Building oraz filia Chicago Public Library. Forum mieści przestrzenie edukacyjne, audytorium, studio nagrań, restaurację i miejsca pracy fundacji. Biblioteka wprowadza do kampusu funkcję codzienną, niekoniecznie związaną z muzealnym zwiedzaniem. Osobnym elementem jest Home Court. To przestrzeń sportowa i społeczna, z boiskiem, salą gimnastyczną i miejscami na lokalne wydarzenia. Dzięki temu Obama Presidential Center nie działa wyłącznie jako muzeum. Ma przyciągać także wtedy, gdy nie planuje się zwiedzania — na trening, spotkanie, warsztaty albo zwykłe popołudnie spędzone w parku.
Obama Presidential Center w Chicago — © The Obama Foundation
sztuka, która wychodzi z muzeum
Jednym z najciekawszych elementów kampusu jest sztuka publiczna. Zamówione prace pojawiają się nie tylko we wnętrzach, ale też na zewnątrz, przy ścieżkach, placach i ogrodach. Większość z nich można oglądać bez biletu, co wzmacnia ideę centrum jako przestrzeni otwartej. W programie znalazły się prace m.in. Julie Mehretu, Mayi Lin, Richarda Hunta, Jenny Holzer, Kiki Smith, Nicka Cave'a i Marie Watt. Nie tworzą dodatku do architektury, lecz osobną warstwę opowieści o wspólnocie, pamięci, języku i sprawczości. To ważne zwłaszcza w kontekście South Side. Obama Presidential Center nie tylko sprowadza sztukę do nowej instytucji, ale rozszerza jej obecność w przestrzeni publicznej tej części Chicago.
Obama Presidential Center w Chicago — © The Obama Foundation
pamięć w epoce cyfrowej
Obama Presidential Center proponuje też inny model biblioteki prezydenckiej. Archiwa prezydentury Baracka Obamy mają być udostępniane przede wszystkim cyfrowo, dlatego budynek nie musi pełnić roli zamkniętego repozytorium dokumentów. Zamiast tego staje się miejscem spotkania z historią, edukacją, sztuką i miastem — i pokazuje, że pamięć publiczna coraz częściej wykracza poza ściany instytucji.
Obama Presidential Center w Chicago — © The Obama Foundation
między symbolem a codziennością
Najciekawsze w Obama Presidential Center jest napięcie między symbolem a codziennością. Kamienna wieża daje kampusowi wyrazisty znak, ale jego sens nie kończy się na monumentalnym geście. Projekt działa także przez bibliotekę, boisko, ogród, plac, sztukę publiczną i możliwość swobodnego poruszania się po terenie. Tod Williams Billie Tsien Architects nie zaprojektowali miejsca, które opowiada wyłącznie o przeszłości. W Jackson Park pamięć polityczna została przełożona na przestrzeń publiczną — taką, którą można odwiedzać, przecinać, używać i współtworzyć. Obama Presidential Center pokazuje, że architektura prezydencka nie musi być tylko pomnikiem. Może stać się częścią miasta.
