Szkoła Rajasthan w Nagaur,
projekt: Sanjay Puri Architects
Szkoła Rajasthan w Nagaur, zaprojektowana przez pracownię Sanjay Puri Architects, to przykład współczesnej architektury edukacyjnej, w której forma wynika bezpośrednio z miejsca, klimatu i sposobu użytkowania. Zrealizowany w 2020 roku kompleks nie jest jednorodnym budynkiem, lecz przemyślaną strukturą przestrzeni o różnym stopniu otwartości – od zamkniętych sal dydaktycznych po półotwarte dziedzińce i zadaszone ciągi komunikacyjne. Projekt stanowi współczesną interpretację tradycyjnych układów indyjskich miast i wsi, tworząc środowisko sprzyjające nauce, ruchowi i codziennemu funkcjonowaniu.
Szkoła Rajasthan w Nagaur — kompleks nie jest jednorodnym budynkiem, lecz przemyślaną strukturą przestrzeni o różnym stopniu otwartości
fot. Dinesh Mehta © Sanjay Puri Architects
Architektura inspirowana strukturą indyjskich miast
Punktem wyjścia dla koncepcji była obserwacja dawnych układów urbanistycznych – ich nieregularności, różnorodnej skali oraz naturalnego przenikania się przestrzeni publicznych i prywatnych. W projekcie szkoły nie zdecydowano się na jednorodną, zwartą bryłę. Zamiast tego powstał układ powiązanych ze sobą segmentów, które tworzą spójną, choć nieformalną strukturę. Takie podejście pozwala uniknąć monotonii i wprowadza zróżnicowanie przestrzenne, odczuwalne w codziennym użytkowaniu. Poszczególne części kompleksu nie funkcjonują w izolacji – przeciwnie, ich relacje budują rytm całego założenia.
Szkoła Rajasthan w Nagaur
fot. Dinesh Mehta © Sanjay Puri Architects
Projektowanie w odpowiedzi na ekstremalny klimat
Warunki klimatyczne Radżastanu miały kluczowy wpływ na ostateczny kształt budynku. Temperatury przekraczające przez większość roku 35 stopni Celcjusza wymusiły zastosowanie rozwiązań ograniczających nagrzewanie wnętrz. Wszystkie sale lekcyjne zorientowano na północ, co pozwala na korzystanie z rozproszonego światła dziennego bez nadmiernej ekspozycji na słońce. Dodatkowo zastosowano pochylone ściany zewnętrzne, które pełnią funkcję osłon przeciwsłonecznych. Chronią one budynek przed nagrzewaniem od strony wschodniej, zachodniej i południowej, wpływając bezpośrednio na komfort użytkowników oraz efektywność energetyczną obiektu.
Szkoła Rajasthan w Nagaur — rzut parteru
© Sanjay Puri Architects
Układ funkcjonalny i organizacja przestrzeni
Kompleks podzielono na wyraźne strefy funkcjonalne. Południowa część działki mieści audytorium, szkołę podstawową oraz administrację. Przestrzenie te otwierają się na duży, zadaszony obszar półotwarty, który stanowi naturalne przedłużenie wnętrz. W północnej części zlokalizowano szkołę średnią, bibliotekę i stołówkę. Obie strefy łączy centralny dziedziniec, który pełni funkcję zarówno komunikacyjną, jak i społeczną. To tutaj koncentruje się codzienne życie szkoły.
Szkoła Rajasthan w Nagaur — kompleks podzielono na wyraźne strefy funkcjonalne
fot. Dinesh Mehta © Sanjay Puri Architects
Centralny dziedziniec jako serce szkoły
Półzadaszony dziedziniec stanowi kluczowy element całego założenia. Przecinają go kanciaste ścieżki, które organizują ruch i prowadzą użytkowników między poszczególnymi częściami kompleksu. Przestrzeń ta nie jest jedynie ciągiem komunikacyjnym – pełni funkcję miejsca spotkań, odpoczynku i aktywności. Istotną rolę odgrywają również elementy zacieniające – liniowe, trapezowe ramy, które wprowadzają zmienność światła i cienia. W zależności od pory dnia dziedziniec zmienia swój charakter, co wpływa na sposób jego użytkowania i odbiór przestrzeni.
Szkoła Rajasthan w Nagaur — półzadaszony dziedziniec stanowi kluczowy element całego założenia
fot. Dinesh Mehta © Sanjay Puri Architects
Rzut, plan, bryła i forma
Szkoła została zaprojektowana jako niska, trzykondygnacyjna struktura o rozczłonkowanej bryle. Plan opiera się na zestawieniu dwóch głównych stref funkcjonalnych połączonych centralnym dziedzińcem. Układ ten ma charakter swobodny i wynika z relacji między poszczególnymi częściami programu. Bryła składa się z przesuniętych segmentów o zróżnicowanej skali, pomiędzy którymi powstają przestrzenie półotwarte i otwarte. Pochylone ściany pełnią funkcję ochronną przed słońcem, a jednocześnie wpływają na wyraz architektoniczny całego założenia. Forma budynku nie jest autonomiczna – pozostaje bezpośrednio związana z funkcją, klimatem i sposobem użytkowania.
Szkoła Rajasthan w Nagaur — widok na wnętrze
fot. Dinesh Mehta © Sanjay Puri Architects
Naturalna wentylacja i otwarta komunikacja
Jednym z kluczowych elementów projektu jest sposób rozwiązania komunikacji. Zamiast zamkniętych korytarzy zastosowano otwarte, naturalnie wentylowane ciągi, które biegną wokół dziedzińca. Dzięki temu użytkownicy pozostają w stałym kontakcie z otoczeniem, a przestrzenie komunikacyjne pełnią również funkcję bufora termicznego. To rozwiązanie ogranicza konieczność stosowania klimatyzacji i wpisuje się w całościową strategię projektowania pasywnego.
Szkoła Rajasthan w Nagaur
fot. Dinesh Mehta © Sanjay Puri Architects
Przestrzenie rekreacyjne jako integralna część założenia
Od strony północnej kompleks otwiera się na wielofunkcyjne boisko oraz bieżnię lekkoatletyczną. Tereny te stanowią integralny element projektu, a nie jedynie jego uzupełnienie. Ich bezpośrednie powiązanie z przestrzeniami dydaktycznymi sprzyja codziennej aktywności fizycznej i uzupełnia program szkoły.
Szkoła Rajasthan w Nagaur — przekrój
© Sanjay Puri Architects
Zrównoważone rozwiązania i efektywność energetyczna
Projekt zakłada wykorzystanie energii odpadowej z pobliskiej cementowni, co pozwala na pokrycie całkowitego zapotrzebowania na energię elektryczną. Równocześnie zastosowano system pełnego recyklingu wody, dzięki któremu zasoby są ponownie wykorzystywane. Takie podejście ogranicza wpływ budynku na środowisko i pokazuje, że rozwiązania technologiczne mogą iść w parze z decyzjami przestrzennymi.
Szkoła Rajasthan w Nagaur — schemat budynku
© Sanjay Puri Architects
Architektura jako środowisko codziennego doświadczenia
Szkoła Rajasthan nie jest przestrzenią jednorodną. Jej siłą jest różnorodność – od zacienionych dziedzińców, przez półotwarte korytarze, po bardziej zamknięte wnętrza dydaktyczne.
Szkoła Rajasthan w Nagaur
fot. Dinesh Mehta © Sanjay Puri Architects
Każda część kompleksu oferuje inne warunki i inne doświadczenia przestrzenne. Projekt pracowni Sanjay Puri Architects pokazuje, że architektura edukacyjna może wykraczać poza schemat funkcjonalnego budynku. Może stać się środowiskiem, które wspiera różne formy aktywności, reaguje na klimat i jednocześnie pozostaje spójne w swojej strukturze.
Oprac.: Anastazja Gibas
Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości pracowni Sanjay Puri Architects.
