Infrastruktura wsparcia to wyjątkowa gałąź architektury. Od dawna wiemy, że odpowiednio zaprojektowana przestrzeń pomaga przechodzić przez trudne momenty, wspomagać proces zdrowienia, a nawet przynosić ulgę w cierpieniu. Z wyzwaniem stworzenia takiego miejsca zmierzyła się katowicka pracownia M.O.C. Architekci, która zaprojektowała hospicjum stacjonarne w Rybniku, gdzie ponadczasowa architektura, dostęp do zieleni i układ funkcjonalny dostosowany do potrzeb pensjonariuszy tworzą bezpieczne i przyjazne środowisko dla osób wymagających opieki paliatywnej. By ta stonowana przestrzeń mogła zaistnieć, konieczne było jednak wykonanie kilku operacji przestrzennych na pozornie prostej bryle budynku.
Rybnik obrasta dobrą architekturą. Największe zmiany widać w centrum, gdzie powstał Kwartał Rzeczna z galerią sztuki, wielopoziomowym parkingiem pokrytym zielenią oraz wielokrotnie nagradzanym budynkiem TBS „Ajnfarty”. Ważne budynki powstają jednak również na obrzeżach, a jednym z nich nowe hospicjum, położone przy ulicy Górnośląskiej w pobliżu północno-zachodniej granicy miasta. Jego powstanie to efekt starań rozpoczętych jeszcze w 2016 roku przez fundację Puls-Med Blisko Ciebie.
Zaczęło się od tego, że kilka lat temu szukałam profesjonalnej opieki dla bliskiej mi osoby, chorującej na nowotwór. Wówczas w Rybniku i okolicach nie było żadnego hospicjum domowego, które świadczyłoby pomoc osobom w stanie terminalnym. Ta sytuacja była dla mnie dramatyczna
— mówiła wówczas prezeska fundacji Sylwia Figura-Kluszczyńska.
Niecałe dwa lata później, w lutym 2018 roku władze Rybnika odpowiedziały na apel fundacji o rozbudowę infrastruktury wsparcia na terenie miasta, przeznaczając na ten cel działkę położoną w dzielnicy Niedobczyce. Półtorej roku później, miasto wraz katowickim oddziałem SARP, ogłosiły konkurs architektoniczny na projekt nowej placówki, mającej zapewniać całodobową opiekę paliatywną. Sąd konkursowy, pracujący pod kierunkiem Krzysztofa Gorgonia, przyznał pierwszą nagrodę koncepcji nadesłanej przez M.O.C. Architekci za:
Umiejętne ukształtowanie bryły budynku o wyważonych proporcjach i wielkości, która swoją formą wzorowo wpisuje się w kontekst istniejącej zabudowy. Powściągliwa i elegancka architektura jest efektem konsekwentnych decyzji projektowych: logicznej dyspozycji i czytelnych rozwiązań funkcji, prostoty i oszczędności form oraz właściwie zastosowanej konstrukcji. Zaproponowane rozwiązania przestrzenne sprzyjają dobrym relacjom i domowej atmosferze wszystkich użytkowników hospicjum — tzn. pensjonariuszom, personelowi i odwiedzającym. Dobór materiałów, ich kolorystyka oraz przemyślany detal tworzą trwałą elegancję odporną na coraz szybciej zmieniające się mody.
Czy projekt powstały siedem lat temu rzeczywiście oparł się próbie czasu, tak jak przewidywało jury?
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
nowe hospicjum całodobowe w Rybniku
Hospicjum fundacji Puls-Med Blisko Ciebie powstało na skraju miasta, w Niedobczycach, północno-zachodniej dzielnicy Rybnika. Trójkątna działka, na której zrealizowano projekt M.O.C. Architekci znajduje się przy ulicy Barbórki, gdzie spotykają się różnorodne formy zagospodarowania terenu. Południowa część tego obszaru jest gęsto porośniętym terenem zielonym — to jedna z największych zalet tej lokalizacji. Podobnie zielono jest od wschodu, gdzie znajduje się niewielki kompleks ogródków działkowych, któremu towarzyszą dwa pięciokondygnacyjne bloki. Zabudowania wielorodzinne znajdują się też od strony północnej — tam, przy ulicy Generała Władysława Andersa stoi osiedle nieco niższych, dwupiętrowych bloków, krytych spadzistymi dachami. Zachodnia część działki zajmowanej przez hospicjum graniczy ze wspomnianą już ulicą Barbórki, której jednorodzinna zabudowa stanowi najniższy element przestrzennej układanki.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
To właśnie ta różnorodność uwarunkowała kształt nowego hospicjum w Rybniku:
Głównym założeniem projektowym było harmonijne wpisanie obiektu w istniejący kontekst poprzez dostosowanie jego skali i proporcji do sąsiadujących budynków. Wysokością budynek nawiązuje do dwukondygnacyjnych domów jednorodzinnych, natomiast długością elewacji – do skali budynków wielorodzinnych.
— piszą M.O.C. Architekci.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
operacje w przestrzeni
Hospicjum w Rybniku jest budynkiem o układzie wyrastającym z prostych założeń, które dzięki drobnym modyfikacjom, precyzyjnym przesunięciom czy miejscowym subtrakcjom zyskały liczne dodatkowe walory przestrzenne. Budynek powstał w północnej części działki w formie dwóch prostokątnych segmentów, przylegających do siebie tak, że wspólnie tworzą układ przypominający kształt litery „L”. Bryły obrócono i przesunięto względem siebie — pozwoliło to na rozczłonkowanie długich elewacji budynku oraz pozwoliło na lepsze dostosowanie kubatur do skali okolicznej zabudowy.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
Kompozycja, składająca się z dwóch skrzydeł przylegających do siebie pod kątem prostym, znajduje swoje uzasadnienie również w strukturze układu komunikacyjnego oraz w potencjale, który tworzyło zielone otoczenie działki po stronie południowej:
Ze względu na trójkątny kształt obszaru przeznaczonego pod lokalizację obiektu zdecydowano się na prostopadłe usytuowanie brył względem siebie oraz przesunięcie jednego modułu względem drugiego. Zabieg ten pozwolił na optymalne wykorzystanie wschodniej części terenu, a jednocześnie umożliwił stworzenie bardziej zróżnicowanej przestrzeni wokół budynku.
— wyjaśnia zespół odpowiedzialny za projekt nowego Hospicjum w Rybniku.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
Przesunięcie dwóch prostopadłościennych brył względem siebie umożliwiło również stworzenie dużego podcienia od strony północnej, który podkreśla strefę wejściową oraz tworzy osłonięte przejście, prowadzące do wewnętrznego patio. Operacji, których architekci dokonali na stosunkowo prostej bryle hospicjum, jest jednak więcej:
Charakterystycznym elementem architektury są pionowe i poziome wcięcia w kubaturze, które tworzą wewnętrzne patia oraz tarasy. Rozwiązanie to pozwala na wprowadzenie światła dziennego w głąb budynku, doświetlając doskonale wnętrza. Powstałe otwarcia tworzą również ciekawe osie widokowe, umożliwiając użytkownikom obserwację otaczającej zieleni.
— wymienia zespół projektowy.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
ponadczasowy mur
Elewacje hospicjum przebito stosunkowo dużymi przeszkleniami o prostokątnych oraz zbliżonych do kwadratu proporcjach. Połacie ścian pokryto starannie układaną cegłą o beżowym odcieniu, który nadaje budynkowi ponadczasowego wyrazu, znajdując też uzasadnienie w najbliższym kontekście — na przykład w elewacjach bloków położonych przy ulicy Ignacego Paderewskiego, które wykończono podobnym materiałem. Efekt dopełnia dobrze spasowana stolarka okienna i drzwiowa o nieco ciemniejszej, ziemistej barwie.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
Z tą stonowaną estetyką współgrają również podziały elewacji. Z tej samej cegły, tyle że murowanej w inny sposób, wykonano dyskretne gzymsy, podkreślające kierunki poziome. Podziały pionowe tworzą z kolei niewielkie dylatacje w ceglanym murze. Motyw muru konsekwentnie pojawia się w innych elementach budynku — na przykład w nadrukach na niektórych przeszkleniach.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
architektura wsparcia
Budynek o powierzchni ponad 2,5 tysiąca metrów kwadratowych pomieścił rozbudowany program funkcjonalny, który pozwoli zapewnić opiekę paliatywną 30 osobom przebywającym w hospicjum całodobowo oraz 10 pacjentom korzystającym ze wsparcia dziennego. Budynek będzie służył też personelowi — około 20 pielęgniarkom i pielęgniarzom, lekarzom, rehabilitantom i pracownikom administracyjnym.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
Strefę wejściową zlokalizowano na styku dwóch skrzydeł budynku. Ogólnodostępny charakter tej przestrzeni podkreśla niemal całkowite jej przeszklenie, zarówno w części frontowej, jak i od strony ogrodu, zlokalizowanego na tyłach budynku. Kondygnację parteru zajmują przede wszystkim pomieszczenia służące opiece dziennej, między innymi gabinety, zlokalizowane głównie w zachodnim skrzydle budynku oraz towarzysząca im strefa biurowa. Oprócz nich, w parterze zaprojektowano również strefę ogólnodostępną, kuchnię oraz pozostałe gabinety.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
Na piętro prowadzą dwie klatki schodowe oraz windy przystosowane do transportu łóżek medycznych. Ten poziom budynku ma bardziej kameralny, prywatny charakter, dostosowany do potrzeb osób korzystających z całodobowej opieki paliatywnej:
Na kondygnacji +1 zlokalizowano strefę łóżkową, podzieloną na dwa oddziały — po jednym w każdym z modułów budynku. Pokoje pacjentów rozmieszczono wzdłuż zewnętrznych elewacji, zapewniając im dostęp do światła dziennego oraz widok na otaczające tereny zielone. Na tej samej kondygnacji znajdują się również pomieszczenia przeznaczone dla personelu pielęgniarskiego oraz kaplica wielowyznaniowa.
— piszą architekci.
Na piętrze zaprojektowano też dwie strefy ogólnodostępne, położone w pobliżu klatek schodowych. Każda z nich ma dostęp do jednego z dwóch dużych tarasów, zlokalizowanych we wcięciach w bryle hospicjum. Tarasy pełnią niezwykle istotną rolę — dzięki dużej powierzchni mogą pomieścić łóżka, pozwalając korzystać z dostępu do świeżego powietrza pacjentom, którzy nie mają możliwości wyjścia na teren otaczający budynek hospicjum.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
Wnętrza, wciąż doposażane przez fundację Puls-Med, wykończono minimalistycznie, w jasnych i ciepłych odcieniach. Rolę akcentów pełnią zabudowy meblowe wykonane z ciemnego drewna, których formy, kształtowane przy pomocy dużych wnęk, wydają się korespondować z geometrią budynku. W tym zakresie szczególnie efektownie rozwiązano wnętrze kaplicy wielowyznaniowej — kontemplacyjnej przestrzeni, wykończonej ciemnym drewnem. Rozświetlają ją promienie wpadające do środka przez sześć wąskich szczelin okiennych, wyglądających na wewnętrzne patio.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
dwa ogrody na tyłach rybnickiego hospicjum
Wokół nowego hospicjum w Rybniku zagospodarowano zielony teren o łącznej powierzchni trzech hektarów. Całość dzieli się na dwie części. Bezpośrednio do budynku przylega wydzielony ogród z drzewami, dużą ilością rabat, alejek i siedzisk o różnych formach. To przestrzeń przeznaczona przede wszystkim dla pracowników, podopiecznych hospicjum i ich bliskich. Za ogrodzeniem rozciąga się duży teren zielony, poprzecinany siecią alejek. M.O.C. Architekci zaprojektowali tam między innymi plac zabaw i pumptrack, a także ogród sensoryczny, ogród różany i tężnię solankową, które mogą służyć nie tylko pensjonariuszom i ich rodzinom, lecz także lokalnej społeczności.
Hospicjum całodobowe w Rybniku
fot.: Krystian Bielatowicz, proj.: M.O.C. Architekci
Architektura Roku Województwa Śląskiego 2026
Hospicjum w Rybniku powalczy o nagrodę Architektura Roku Województwa Śląskiego 2026 w kategorii Obiekt użyteczności publicznej. Drugą realizacją nominowaną w tej kategorii jest Akademicka Strefa Sztuki Scenicznej w Katowicach, zaprojektowana przez pracownię SLAS Architekci. W konkursie Architektura Roku Województwa Śląskiego 2026 nominowano łącznie 10 realizacji w 6 kategoriach. W kategorii Dom jednorodzinny są to Dom między drzewami (proj.: Grupa Verso Deltoid) oraz Dom w Gliwicach (proj.: Dyrda Fikus Architekci). W kategorii Dom wielorodzinny nominowano jedną realizację — KTBS Mariacka w Katowicach, zaprojektowany przez OVO Grąbczewscy Architekci. Kategoria Dzieło eksportowe to dwie nominacje, obie zaprojektowane w pracowni Medusa Group — Fuzja — Budynek G01 w Łodzi oraz siedziba firmy CD Projekt w Warszawie. Również dwie realizacje nominowano w kategorii Wnętrze: Bytom Bolko, którego koncepcja powstała w pracowni Concept JOana Joanna Ochota oraz Basen Aquarius z Kinem na wodzie w Zabrzu, zaprojektowane przez Projekt Plus Architekci. W tegorocznej nagrodzie znalazła się jeszcze jedna kategoria — Młody Twórca. Nominowano w niej Marlenę Banaszewską i Agnieszkę Dominik z LaFala Studio oraz Martynę Lenart Zygmunt i Jakuba Zygmunta. Wyniki nagrody Architektura Roku Województwa Śląskiego 2026 poznamy 23 października 2026 roku.
