#mies2026
Ruina zamku Stjärnorp w szwedzkim Linköping to projekt, który wykracza poza standardowe myślenie o konserwacji zabytków. Opracowany przez Wikerstål Arkitekter we współpracy z Tengbom Arkitekter, stanowi przykład precyzyjnej, świadomej interwencji w historyczną strukturę — takiej, która nie rekonstruuje przeszłości, lecz ją zabezpiecza i objaśnia. To realizacja, która pokazuje, że ruina może funkcjonować jako pełnoprawny element współczesnej kultury architektonicznej. Obiekt ten znalazł się na shortliście nagrody im. Miesa van der Rohe w 2026 roku.
Ruina zamku Stjärnorp w Linköping
© Wikerstål Arkitekte
Historia zamku Stjärnorp
– od barokowej rezydencji do trwałej ruiny
Zamek Stjärnorp powstał w latach 1654–1662 według projektu Nicodemus Tessin the Elder, jednego z najważniejszych architektów swojej epoki. Rezydencja od początku wpisywała się w europejski nurt architektury barokowej, będąc wyrazem intensywnych relacji kulturowych między Szwecją a Europą Środkową. Przełomowym momentem w historii obiektu był pożar w 1789 roku, który doprowadził do niemal całkowitego zniszczenia głównego korpusu. Od tego czasu zamek pozostawał w stanie ruiny — przez ponad dwa stulecia poddany działaniu warunków atmosferycznych, bez skutecznej ochrony i systematycznych prac zabezpieczających.
Ruina zamku Stjärnorp w Linköping — przekrój
© Erik Wikerstål
Stan techniczny przed rewitalizacją
– architektura na granicy zniszczenia
Przed rozpoczęciem prac konserwatorskich obiekt znajdował się w stanie krytycznym. Fronton groził zawaleniem, a mury były poważnie uszkodzone przez działanie mrozu i erozję solną. Znaczna część tynków uległa degradacji, a sklepienia piwnic częściowo się zawaliły. Brak dachu i stropów sprawiał, że wnętrze było całkowicie wystawione na działanie czynników atmosferycznych. Dodatkowym problemem była roślinność — drzewa i krzewy, które zaczęły przenikać strukturę murów, przyspieszając proces destrukcji. W efekcie wejście do ruin wiązało się z realnym zagrożeniem dla życia.
Ruina zamku Stjärnorp w Linköping
© Tengbom Arkitekter
Nowoczesna konserwacja zabytków
– zasady Karty Weneckiej w praktyce
Projekt oparto na wytycznych Karty Weneckiej, które kładą nacisk na minimalną ingerencję, czytelność nowych elementów oraz ich odwracalność. Zamiast rekonstrukcji zdecydowano się na działania zabezpieczające, które pozwalają zachować autentyczność ruin. Nowe elementy nie imitują historycznej formy — są wyraźnie współczesne, ale jednocześnie podporządkowane istniejącej strukturze. Dzięki temu projekt unika fałszowania historii, a jednocześnie umożliwia dalsze funkcjonowanie obiektu.
Konstrukcja i materiały – jak zabezpieczyć ruinę bez jej obciążania
Jednym z kluczowych elementów projektu jest konstrukcja ochronnego dachu, ukryta za murami na poziomie dawnego poddasza. Rozwiązanie to chroni wnętrze przed wodą i śniegiem, nie zmieniając jednocześnie zewnętrznego charakteru ruiny. Zastosowano cztery głęboko posadowione stalowe słupy, które przejmują ciężar konstrukcji, eliminując konieczność obciążania historycznych murów. Słupy obłożono ognioodpornym drewnem, a same belki dachowe wykonano z lokalnego surowca, przetartego na miejscu. Otwory okienne wypełniono indywidualnie dopasowanymi taflami szkła laminowanego, które chronią wnętrze, nie ograniczając jego wizualnej dostępności. Koronę murów zabezpieczono elastyczną blachą ołowianą, dostosowaną do ich nieregularnego kształtu.
Ruina zamku Stjärnorp w Linköping — pokroju podłużny
© Erik Wikerstål
Rzut, plan i forma – architektura pomiędzy przeszłością a teraźniejszością
Najbardziej konsekwentnym aspektem projektu pozostaje sposób pracy z istniejącą bryłą. Zewnętrzna forma zamku została zachowana jako trwała ruina — bez prób jej odbudowy czy uzupełniania. Dzięki temu obiekt zachowuje swoją historyczną tożsamość i czytelność. Nowe interwencje skupiono wewnątrz murów, respektując pierwotny układ przestrzenny. Plan nie został przekształcony — przeciwnie, stał się ramą dla współczesnych elementów. Wprowadzone schody, wykonane ze stali CorTen, mają charakter samonośny i stykają się z murami jedynie punktowo, co podkreśla ich odwracalność. Transparentne przeszklenia w otworach okiennych oraz ukryta konstrukcja dachu tworzą system ochrony, który nie zakłóca odbioru bryły. Całość opiera się na równowadze między zachowaniem a interwencją — bez dominacji którejkolwiek z tych strategii.
Ruina zamku Stjärnorp w Linköping
© Wikerstål Arkitekte
Zrównoważone podejście do dziedzictwa – model dla przyszłych realizacji
Projekt Ruiny zamku Stjärnorp to przykład długofalowego myślenia o architekturze historycznej. Zastosowane rozwiązania ograniczają przyszłe potrzeby konserwacyjne, a wykorzystanie lokalnych materiałów wpisuje się w podejście świadome środowiskowo. Opracowany plan konserwacji zakłada systematyczne monitorowanie stanu obiektu i reagowanie na zmiany, co pozwala traktować ruinę jako proces, a nie zamkniętą formę. W tym kontekście realizacja staje się nie tylko projektem lokalnym, lecz także modelem możliwym do zastosowania w innych miejscach.
