560 tanich mieszkań, Centrum Aktywności Międzypokoleniowej i kilka hektarów zieleni. Takie będzie nowe osiedle TBS w Podjuchach we wschodniej części Szczecina, które zaprojektował zespół pracowni 22ARCHITEKCI sp. z o.o.. Chociaż otoczenie budynków jest malownicze, to w czerpaniu radości ze zróżnicowanego krajobrazu może przeszkodzić mieszkańcom autostrada. Jak architekci odnieśli się do tego trudnego sąsiedztwa i czy stworzyli właśnie nową definicję budownictwa społecznego bez kompromisów?
Kolejne osiedle TBS, którego pozazdroszczą mieszkańcy wielu deweloperskich „inwestycji” powstanie w Szczecinie. Podobnie, jak w przypadku Gliwic, Katowic czy Rybnika, w Szczecinie na nowe TBS-y zorganizowano konkurs architektoniczny. Rezygnacja ze sprawdzonej formuły konkursowej mogłaby skończyć się w przypadku tego osiedla przestrzenną katastrofą — działka w Podjuchach, na której ma stanąć jest ogromna, ma skomplikowaną topografię i trudne sąsiedztwo. Mimo tych przeszkód, do konkursu nadesłano 23 prace, a ostatecznie zwyciężyła koncepcja przygotowana przez zespół 22 Architekci.
Widok na Podjuchy w Szczecinie
fot.: Kapitel © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
nowe osiedle TBS w Podjuchach
Sąd konkursowy, pracujący pod przewodnictwem Zbigniewa Maćkowa, tak argumentował przyznanie pierwszej nagrody:
[...] Koncepcja urbanistyczna przedstawiona w przedmiotowej pracy bardzo dobrze rozpoznaje zarówno uwarunkowania ekofizjografii, jak i kontekst przestrzenny otaczającej zabudowy. Autorzy trafnie operują dwiema typologiami zabudowy budując właściwą skalę założenia i uwzględniając bezpośrednie sąsiedztwo. Mimo skomplikowanych wymagań, udało im się zachować atrakcyjność rozwiązań przestrzennych, a także, co bardzo istotne: naturalne przymioty terenu będącego zakresem opracowania. Dodatkowo zaproponowane budynki dają przykład wyważonej ekonomicznie i zrównoważonej ekologicznie architektury, która operując ograniczonym językiem elementów formalnych, buduje ciekawe relacje przestrzenne i stwarza duży potencjał budowania dobrych relacji sąsiedzkich. [...]
Jak będzie wyglądało nowe osiedle TBS w Podjuchach w Szczecinie?
560 tanich mieszkań w Szczecinie
Zespół pracowni 22Architekci zaprojektował łącznie 26 niewielkich, 4-piętrowych budynków, z których większość przeznaczono na cele mieszkalne. Bloki na Podjuchach powstaną w oparciu o powtarzalny schemat kaskadowych brył, zaprojektowanych na rzucie kwadratu. Budynki mają występować w dwóch typach — mniejszych i większych. W tych drugich zabraknie klasycznych klatek schodowych, zamiast nich pojawią się zadaszone dziedzińce, a dostęp do mieszkań zapewnią wiszące wokół nich galerie. Wybór takiego układu jest nieprzypadkowy, według architektów nawiązuje do kwartałowej zabudowy w centrum Szczecina. Samochody nie będą miały wstępu w głąb osiedla — pod większymi budynkami znajdą się garaże podziemne, ponadto w parterach części z nich urządzone będą lokale usługowe.
Na nowym osiedlu TBS Szczecin powstanie 560 tanich mieszkań, każde z nich będzie miało taras, ogródek lub balkon. Ze względu na dośrodkowy układ budynków, większość z lokali mieszkalnych będzie jednostronna, lepiej doświetlone będą mieszkania narożne oraz te położone na ostatnich piętrach. Różne będą również metraże — mieszkania mają mieć od 35 do nawet 74 metrów kwadratowych powierzchni.
Nowe Osiedle TBS w Szczecinie — plansza konkursowa
proj.: 22Architekci © materiały konkursowe
osiedle z charakterem
„Mieszkam na Smerfach”, powie — zapewne z dumą — mieszkaniec błękitno-białego osiedla Słowiki w Olkuszu. Tożsamość społeczności osiedla jest niezwykle istotna — pozwala budować więź z miejscem, odnajdywać się na społecznej mapie miasta, a nawet sprawiać, że jego mieszkańcy czują się w jakiś sposób wyróżnieni. Czasem źródłem społeczności jest historia miejsca, czasem jego lokalizacja, bywa też — jak w przypadku olkuskich „Smerfów” — że zalążkiem poczucia tożsamości jest architektura.
Taki sposób działania wybrała także pracownia 22Architekci, która zdecydowała się nadać osiedlu TBS w Podjuchach indywidualny wyraz:
Tożsamość miejsca projektanci zbudowali na historii Podjuch i słynnej fabryki wyrobów szamotowych Didier, które na przełomie XIX i XX wieku były znakiem rozpoznawczym regionu. Przenieśli ten rzemieślniczy gen do współczesnej architektury: partery budynków zostaną wykończone płytkami ceramicznymi. Każda z trzech kolonii otrzyma swój indywidualny kolor i wzór ułożenia ceramiki, co w mieszkalnictwie społecznym jest szczególnym przejawem dbałości o detal. Wyższe kondygnacje, w odcieniach złamanej bieli i jasnych barwach ziemi, pozwolą im wtopić się w krajobraz.
— pisze pracownia 22Architekci.
Nowe Osiedle TBS w Szczecinie
proj.: 22Architekci
przestrzeni wielu generacji
Nowe osiedle TBS na Podjuchach to nie tylko mieszkania. Jak zapewnia pracownia, pośród bloków mieszkalnych powstanie także Centrum Aktywności Międzypokoleniowej z Ośrodkiem Wsparcia Dziennego dla przynajmniej 20 seniorów:
Projektujemy dla społeczności, która z każdym rokiem będzie coraz liczniejsza, a która wciąż zbyt często spychana jest na margines Powstanie tu kawiarnia i świetlica, a przed budynkiem wspólny ogród. To miejsce, w którym seniorzy będą mogli dzielić się pasją do roślin z najmłodszymi
– wyjaśnia Maciej Kowalczyk, członek zespołu 22Architekci.
Z myślą o zróżnicowanych grupach i potrzebach zaprojektowano również sam zasób mieszkań. Regulamin konkursu wymagał od uczestników zaprojektowania sześciu mieszkań wspomaganych oraz jednego mieszkania treningowego, w którym poszczególne osoby będą mogły nabywać umiejętności niezbędne do samodzielnego życia.
osiedle w wąwozie
Osiedle, na którym może zamieszkać nawet dwa tysiące osób to skomplikowany organizm. W przypadku nowego TBS-u w Szczecinie, jego układ został podyktowany zróżnicowaną topografią terenu:
Teren przyszłego osiedla to 10 hektarowa przestrzeń, która kaskadowo opada w dół. Dwa wąwozy i strome skarpy tworzą tu naturalny, zielony amfiteatr o różnicy poziomów sięgającej 26 metrów. [...] Punktowce na zboczach wąwozów — choć tworzą trzy kameralne „kolonie” — przypominają raczej rozproszone w krajobrazie domy niż jedno duże osiedle.
Nowe Osiedle TBS w Szczecinie
proj.: 22Architekci
na uboczu miasta, w centrum zieleni
Planowane lub nowopowstające osiedla TBS i SIM lokalizowane są zazwyczaj poza ścisłymi centrami miast, gdzie ceny gruntów bywają zaporowe. Jest to jeden z kompromisów, na które przystają spółki próbujące zwiększać zasób mieszkań społecznych możliwie niskim kosztem. Jeśli dostęp do komunikacji zbiorowej zostaje zapewniony, dla wielu mieszkańców osiedli społecznych nie stanowi to problemu. Mieszkańcom nowego TBS w Podjuchach odległość od śródmieścia zrekompensuje dobry dostęp do kolejki miejskiej SKM.
Lokalizacja poza centrum ma jednak przy tym ogromną zaletę — dostęp do dużych połaci terenu, dzięki którym przestrzenie publiczne pomiędzy budynkami TBS czy SIM mogą dorównywać tym, które znamy z modernistycznych osiedli, budowanych w technologii wielkiej płyty.
W przypadku nowego osiedla TBS w Podjuchach w Szczecinie, sposób zagospodarowania przestrzeni odegrał szczególnie dużą rolę. Teren, na którym stanie osiedle TBS zaprojektowane przez pracownię 22Architekci ma powierzchnię wynoszącą 10,24 hektara — chociaż planowane jest wzniesienie 26 budynków, to zajmą one jedynie niewielką część działki. Olbrzymie połacie zielonych, cennych przyrodniczo terenów zostaną więc przeznaczone na przestrzenie publiczne dla mieszkańców osiedla.
zielona przepaść miedzy autostradą i osiedlem TBS
Nie oznacza to przy tym, że przepastna działka na Podjuchach jest terenem pozbawionym projektowych wyzwań i pułapek. O ile od zachodu, północy oraz południa graniczy z ulicami Wschodnią, Ukośną i Sąsiedzką, które póki co są lokalnymi drogami o niskim natężeniu ruchu, to wschodnią granicę terenu wyznacza autostrada A6. Zespół 22Architekci podjął kilka kroków, które miały na celu zminimalizowanie wpływu, jaki samochodowe sąsiedztwo będzie miało na przyszłych mieszkańców osiedla.
Najważniejszą decyzją przestrzenną, która pomogła odseparować osiedle TBS w Szczecinie od autostrady było ulokowanie wszystkich zabudowań po zachodniej stronie działki. Wpłynie to nie tylko na mniejszą ilość samochodowego hałasu i zanieczyszczeń, docierających do okien, ale też poprawi bezpieczeństwo oraz dostęp do komunikacji miejskiej, ponieważ najbliższy przystanek autobusowy — „Sąsiedzka”, „Wschodnia” i „Ruda” — znajdują się w pobliżu wschodniej granicy terenu.
Zgodnie z założeniami zawartymi w regulaminie konkursu, przy granicy wzdłuż której przebiega autostrada A6, będzie musiał pojawić również pas zieleni izolacyjnej. Cały obszar pomiędzy zabudowaniami osiedla a autostradą ulegnie zagospodarowaniu.
Nowe Osiedle TBS w Szczecinie
proj.: 22Architekci
park z widokiem na Szczecin
Całość podzielono na kilka stref. W zachodniej części działki pojawią się przestrzenie publiczne bezpośrednio obsługujące mieszkańców nowych bloków na Podjuchach — będą place zabaw (w tym jeden wodny plac zabaw), ogrody społeczne, ale też strefa spotkań, duża strefa ogrodów oraz ogród leśny. Na wschód od zabudowań zaprojektowano duże otwarte przestrzenie; strefę piknikową, tereny rekreacji w naturze, leśną strefę kalisteniki oraz cztery punkty widokowe.
Całe osiedle przełamuje bariery architektoniczne — sieć ścieżek o łagodnym nachyleniu pozwoli dotrzeć rodzicom z wózkami i osobom o ograniczonej mobilności do punktów widokowych, z których rozpościera się panorama na rozlewiska Odry i centrum Szczecina. Atrakcją dla dzieci będą sensoryczne place zabaw wkomponowane w pagórki i zjeżdżalnie wykorzystujące naturalne nachylenie zboczy. Pomyślano też o młodzieży — grupie często pomijanej w projektach osiedlowych — tworząc kameralne miejsca spotkań w części parkowej. Autorzy myślą również o specjalnej przestrzeni dla psów.
— czytamy o nowym Osiedlu TBS w Podjuchach w Szczecinie.
Parkingi zlokalizowane będą w obu wschodnich narożnikach działki; łącznie zaprojektowano 240 miejsc postojowych, zaaranżowanych na tarasach osiadłych w leśnym zboczu.
błękitny krwioobieg osiedla w Podjuchach
Ważnym elementem koncepcji krajobrazu była błękitna infrastruktura, szczególnie istotna w Podjuchach, gdzie warunki hydrologiczne nie zawsze są sprzyjające powstawaniu nowej zabudowy:
Dawna nazwa Podjuch nawiązuje do słowa „jucha”, oznaczającego wilgoć i płynącą wodę. Do dziś geomorfologia sprawia, że spływające ze wzgórz Puszczy Bukowej wody okresowo zalewają niższe partie dzielnicy. Nasza błękitno-zielona infrastruktura nie tylko zagospodaruje deszczówkę z osiedla, ale też okiełzna ten dziki potok. Wykorzystując kalkulację usług ekosystemowych, tworzymy sztuczne mokradła i inicjujemy procesy torfotwórcze. Łączymy nasadzenia inspirowane puszczą, adaptację przyrody spontanicznej (tzw. czwartą przyrodę) oraz zieleń ozdobną. Woda zbuduje mikroklimat, w którym zaciera się granica między architekturą a naturą
– mówi Joanna Rayss, autorka architektury krajobrazu.
Nowe osiedle TBS w Szczecinie
proj.: 22Architekci
mieszkania społeczne bez kompromisów
Nowy przysiółek budownictwa społecznego w Szczecinie będzie powstawać w etapach, jednak zanim do tego dojdzie, zwycięska pracownia musi przygotować projekt relaizacyjny.
Mieszkania budowane ze środków publicznych wcale nie muszą oznaczać architektonicznych kompromisów. Dobra przestrzeń do życia, dbałość o detal czy zaawansowana ekologia to nie luksus zarezerwowany dla wybranych, ale prawo każdego mieszkańca
– przekonuje Maciej Kowalczyk.
