„Jak zaprojektować zespół domków wakacyjnych tak, by przywodził na myśl coś, co organicznie wzrastało i zmieniało się w czasie, a nie było generyczną inwestycją w powtarzalne mikro-stodoły, jakich widzi się tysiące na terenie Pomorza, Warmii i Mazur?” To pytanie, które zadał sobie Jakub Szczęsny, architekt, pisarz, felietonista A&B oraz założyciel pracowni SZCZ, projektując Wioskę Radoskę w Gąsiorowie. Czy wielobarwna koncepcja przełamała rutynę, z którą projektowana jest architektura wypoczynkowa?
Gąsiorowo, wieś w gminie Purda, województwo warmińsko-mazurskie. Wedle Spisu Powszechnego w 2021 roku na stałe mieszkało tam 57 osób. Niewielka populacja utrzymuje się w tej wsi od setek lat — a konkretniej od 1564 roku, kiedy niejaki Sebastian Lichtenstein założył w tym miejscu niewielką osadę dzięki przywilejowi nadanemu przez pruskiego księcia Albrechta Hohenzollerna (tego od Hołdu Pruskiego).
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: Tomasz Janus proj.: Jakub Szczęsny
Można założyć, że przez większość istnienia Gąsiorowa, jego mieszkańcy — wówczas chłopi — utrzymywali się głównie z rolnictwa. W ostatnich dziesięcioleciach do roli dołączyło nowe źródło dochodów — podobnie jak inne mazurskie miejscowości, Gąsiorowo stało się jednym z wielu celów podróży dla osób poszukujących wypoczynku nad polodowcowym jeziorem. Niedawno pośród gąsiorowskich „zakątków”, „chat” i innych agroturystyk powstał zespół domków letniskowych, który trudno porównać z innymi tego typu założeniami:
Wyobraźmy sobie położoną na pagórku historyczną wieś z widokiem na otoczone starym lasem jezioro. Za jej granicą znajduje się niewielki przysiółek dostępny z drogi asfaltowej. To znajdująca się na obrzeżach podolsztyńskiego Gąsiorowa Wioska Radoska. Wyrosła raptem 5 lat temu i cały czas rośnie, bo co roku pojawia się tu nowa chatka.
— opisuje Wioskę Jakub Szczęsny, autor projektu.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: Tomasz Janus proj.: Jakub Szczęsny
Wioska Radoska w Gąsiorowie
Wioska Radoska to obecnie — w 2025 roku — zespół pięciu domków letniskowych, drewnianych chatek, których bezproblemowe powstanie umożliwiła deregulacja prawa budowlanego dla obiektów o powierzchni do 35 metrów kwadratowych. Każda z nich to niewielki budynek o podobnym programie funkcjonalnym z pomieszczeniami użytkowymi na parterze oraz antresolą skrytą w poddaszu. Proste założenia zaowocowały jednak zróżnicowaną zabudową, której daleko do archetypicznego zespołu identycznych domków-pieczątek, bezładnie rozrzuconych w krajobrazie.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: Tomasz Janus proj.: Jakub Szczęsny
Jak to zwykle bywa, za nietypowym projektem stoi nie tylko kreatywność architekta, ale i otwartość inwestora:
Przysiółek to projekt-marzenie właściciela firmy budowlanej, który zadzwonił do mnie w czasie pandemii z nietypowym zamówieniem. Z rozmowy wyszło, że każdy z dopuszczonych prawem mikrodomów ma być inny, co do bryły i koloru. Klient, na co dzień budujący prefabrykowane i powtarzalne domy drewniane chciał dla własnego side business innej logiki, niż tylko zimna kalkulacja biznesowa prowadząca zazwyczaj do automatyzacji działań i powtarzalności rozwiązań, w tym tych architektonicznych. Projekt miał być na temat opieki, uwagi i jego codziennego, fizycznego zaangażowania. To podejście wynikało ze zmiany w jego własnym życiu wymuszonej perypetiami zawodowymi i covidem, które z Warszawy przywiodły go do Gąsiorowa. Fizyczna obecność w tym miejscu wpłynęła na możliwość poświęcenia projektowi dużej ilości uwagi — od planowania „pochylającego się” nad najdrobniejszym szczegółem istniejącego kontekstu (zieleni, ukształtowania terenu, widoków), po budowę, wykończenie wnętrz i umeblowanie. To wtedy mój klient, stolarz amator, odkrył w sobie też żyłkę wnętrzarza, który z zapałem wyszukuje taborety ze zlikwidowanych więziennych stołówek albo tworzy drzwi suwane z pozostałości desek z budowy.
— pisze Jakub Szczęsny, założyciel pracowni SZCZ.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: Tomasz Janus proj.: Jakub Szczęsny
dla każdego coś dobrego
Zgodnie z nazwą, Wioska Radoska nie jest zamkniętym w pojedynczej kubaturze ośrodkiem wczasowym czy samotną, „agroturystyczną” chatą, a zgrupowaniem domków letniskowych, które od samego początku projektowane było jako spójne założenie. Pięć składających się na Wioskę Radoskę domków ulokowano po dwóch stronach zanurzonej w zieleni, nieutwardzonej drogi, położonej nieopodal niewielkiego jeziora.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: Tomasz Janus proj.: Jakub Szczęsny
Autor projektu, współpracując z inwestorem, uniknął jednak rytmu, powtarzalności i symetrii, które mogły wynikać z budowy chatek po obu stronach drogi, w niewielkich odległościach względem siebie — sposób, w jaki rozdysponowano przestrzeń na prostokątnych działkach Wioski Radoski został zróżnicowany tak, aby spełniać potrzeby osób o odmiennych preferencjach co do sposobu spędzania wolnego czasu.
Razem mieliśmy testować nowe pomysły domków stanowiących małoskalowe układanki funkcji i form. Klient zmieniał i improwizował wprowadzając niewielkie zmiany i „jeżdżąc” zarysami brył po wyznaczonych przez siebie, dużych jak na tego typu zamierzenie działkach. „To ma być miejsce ucieczki. Ludzie mają się tu uwolnić od różnych męczących dupereli” stwierdził mój klient. Ważna była intymność, a raczej różne jej stopnie: ci którzy łaknęliby jej więcej mają do dyspozycji domki odsunięte od drogi i dyskretnie ukryte pośród drzew.
— relacjonuje Jakub Szczęsny.
Dwa wybudowane po południowej stronie drogi domki znajdują się w głębi działek, poprzedzają je zielone podwórka, a elementy zagospodarowania terenu ukryto głównie na tyłach.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: Tomasz Janus proj.: Jakub Szczęsny
ekstrawertyczny wypoczynek
Inaczej rozlokowano domki postawione od strony północnej:
Ci, którzy szukają jakiegokolwiek kontaktu z innymi, wynajmują domki po drugiej stronie gruntowej drogi, gdzie podłużne bryły stoją w rzędzie oddalone od ogrodzenia o pięć metrów wypełnionego starannie dobranymi roślinami przedogródka, a siedzący na tarasach mogą do siebie machać. Nawiasem mówiąc, w czasie mojej ostatniej wizyty zrozumiałem sens tego rozwiązania, które okazało się dobrym narzędziem networkingu, kiedy wraz z moją partnerką wymienialiśmy przez płot uprzejmości i kontakty z sąsiadkami, czwórką przyjaciółek-dziennikarek.
— pisze Jakub Szczęsny na temat Wioski Radoski.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: Tomasz Janus proj.: Jakub Szczęsny
pięć domków w czterech podejściach
W obrębie Wioski Radoski w Gąsiorowie jak dotąd wyrosło pięć domków w czterech typach. Na trzech działkach powstały „domki żółte”, na pozostałych po jednym „domku na mijankę”, „domku czarnym” i „domku czerwonym”. Każdy z nich reprezentuje nieco inny układ przestrzenny, będąc wariacją na temat formy domku letniskowego.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: udostępnione dzięki uprzejmości autora, proj.: Jakub Szczęsny
„Domek na mijankę” powstał z połączenia dwóch podłużnych, prostokątnych brył, układających się w kształt przypominający błyskawicę. Z holu, położonego na styku dwóch segmentów, można dostać się do łazienki i do sypialni, albo do pokoju dziennego i do kuchni, gdzie znajdują się też schody prowadzące na antresolę. „Domek czerwony” to klasyczna formuła, wzniesiona na planie podłużnego prostokąta o proporcjach boków mniej więcej 1 do 2, zaś „domek czarny”, zaprojektowany również na rzucie prostokątnym, to nieco bardziej nietypowa konstrukcja — różnica w długości par boków jest tutaj znaczna, dzięki czemu budynek przybrał podłużny kształt.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot. udostępnione dzięki uprzejmości autora, proj.: Jakub Szczęsny
Najobficiej występujący typ, „domek żółty” zaprojektowano na zwartym, zbliżonym do kwadratu rzucie. Podobnie, jak w pozostałych domkach, wczasowicze i wczasowiczki mają do dyspozycji sypialnię, łazienkę oraz pokój dzienny połączony z aneksem kuchennym. Wspinając się po schodach, dotrą na antresolę. Zarówno „domek żółty”, jak i pozostałe zaproponowane przez Jakuba Szczęsnego typy opierają się na podobnym schemacie, który odpowiada na potrzeby potencjalnych użytkowników:
Do wszystkich domków zastosowaliśmy tę samą zasadę: mają zagwarantować wygodny pobyt i pewien poziom intymności dla minimum dwóch par ludzi, których łączy używanie łazienki i kuchni. W niektórych przypadkach strefa dzienna jest dodatkowo zamykana zmieniając się nocą w osobne miejsce do spania. Kto wybiera wypieszczone domki z jedną zamykaną dwuosobową sypialnią, drugą, niezamykaną sypialnią na antresoli i strefa dzienną, w której znajduje się też rozkładana kanapa? Okazuje się, że głównie ludzie w wieku średnim, zazwyczaj pary, w tym niemało par jednopłciowych. Bardzo często są to właściciele psów, bo duże, ogrodzone drewnianymi płotami działki dają ich pociechom możliwość wybiegania się w kontrolowanej przestrzeni. Ponadto zdarzają się też grupy współwynajmujących znajomych lub przyjaciół i rodziny z dwójką dzieci.
— tłumaczy Jakub Szczęsny.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: Tomasz Janus proj.: Jakub Szczęsny
Wszystkich tych ludzi łączy potrzeba przebywania na zewnątrz, dlatego klient dopracował krajobraz wprowadzając odpowiednie nasadzenia i zestaw atrakcji, na czele ze strefą ogniska i hamakami. Sama lokalizacja „wioski” w zalesionej i znanej z urodzaju grzybów okolicy między trzema małymi jeziorami niepozwalającymi na korzystanie z głośnych motorówek przyciąga ludzi ceniących spokój. W najbliższych latach ma powstać jeszcze kilka domów, po jednym rocznie, ale ostatecznie „wioska” ma pozostać niewielkim, ukrytym w drzewach przysiółkiem.
— podsumowuje Jakub Szczęsny.
Wioska Radoska w Gąsiorowie
fot.: Tomasz Janus proj.: Jakub Szczęsny
