Od ruiny do perły modernizmu. Dom Zdrojowy Adolfa Szyszko-Bohusza w Żegiestowie-Zdroju odzyskał dawny blask

Przemysław Ciępka

27 maja '26

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju

proj.: Adolf Szyszko-Bohusz, remont: Pracownia F-11 © mat. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni

...

Dane techniczne

nazwa:	Dom Zdrojowy
lokalizacja:	Żegiestów-Zdrój,
projekt:	Marcin Furtak Pracownia Projektowa F-11
autor:	prof. Marcin Furtak
wykonawca:	Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych i Transportowych "Cechini" Stanisław i Józef Cechini - Spółka Jawna
inwestor:	"Cechini" Żegiestów Zdrój Główny sp. z o.o.
data otwarcia:	1 maja 2025 roku
powierzchnia: zabudowy użytkowa kubatura	1 690 m² 3 453 m² 22 140 m³

#Nagroda Roku SARP 2026

Dwadzieścia lat to czas, w którym nawet stosunkowo młode budynki mogą popaść w ruinę, jeśli pozostawi się je bez należytej opieki. Taka historia spotkała Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju, który w latach 20. ubiegłego stulecia zaprojektował jeden z najbardziej wszechstronnych i płodnych architektów XX wieku — Adolf Szyszko-Bohusz. Na całe szczęście dzisiaj, po remoncie konserwatorskim przeprowadzonym przez pracownię F-11 pod kierunkiem prof. Marcina Furtaka, żegiestowska perła modernizmu znów przyjmuje gości spragnionych odpoczynku, natury i leczniczej wody. Czy remont Domu Zdrojowego otrzyma Nagrodę Roku SARP 2026?

Wody uzdrowiskowe, sprzyjający mikroklimat i słońce stały się w XIX wieku receptą na wiele dolegliwości, spośród których najgroźniejszą była gruźlica. W trakcie rozbiorów na terenie Polski zapanował „uzdrowiskowy szał”, a do Krynicy oraz innych miejscowości, w których prowadzono zabiegi balneoterapeutyczne, ciągnęli kuracjusze z całego kraju. Wraz z rosnącą liczbą chętnych pojawiło się zapotrzebowanie na nową architekturę. Gdy nastał XX wiek, architektura uzdrowiskowa stała się ważnym tematem modernizmu, w którym z funkcjonalistycznych pobudek zdrowie odgrywało istotną rolę.

Pracownia F-11 z prof. Marcinem Furtakiem na czele przywróciła do życia jeden z najbardziej niezwykłych przykładów przedwojennej architektury uzdrowiskowej w Polsce — Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju:

Budynek Domu Zdrojowego zaprojektowany w latach 1927–1929 przez prof. Adolfa Szyszko‑ Bohusza uzyskał w toku swojej historii status perły modernizmu oraz jednego z najwybitniejszych przykładów architektury uzdrowiskowej. Jego wyjątkowa forma, osadzona w spektakularnym krajobrazie doliny potoku Żegiestowskiego, była wielokrotnie publikowana i analizowana zarówno w literaturze architektonicznej, jak i w ramach programów dydaktycznych na studiach architektonicznych oraz konferencji poświęconych modernizmowi.

— pisze pracownia F-11.

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju w 1930 roku

modernistyczna perła w Dolinie Popradu

Projekt wyłoniono w konkursie architektonicznym z 1925 roku, zorganizowanym przez spółkę „Żegiestów-Zdrój”, mającą nadzieję podnieść uzdrowisko z zapaści, której doznała w związku ze zniszczeniami powstałymi podczas I wojny światowej. Swoją najważniejszą realizację w miejscowości uzdrowiskowej — Zamek Prezydenta RP w Wiśle — Adolf Szyszko-Bohusz miał wówczas jeszcze przed sobą, jednak Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju zdradzał cechy późniejszej architektury mistrza.

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju

fot.: Cechini © CC BY 4.0 | Wikimedia Commons

W Żegiestowie-Zdroju postanowił wznieść budowlę, która stanęła „w poprzek” krajobrazu, nawiązując do niego przy pomocy kamiennych detali w dolnych partiach budynku:

Bryła budynku głównego stanowi wyraźną dominantę przestrzenną doliny potoku Żegiestowskiego, łącząc dwie przeciwległe skarpy i zamykając jej perspektywę. Modernistyczna forma budynku, oparta na prostokątnym rzucie, charakteryzuje się horyzontalnym układem elewacji, symetrycznymi skrzydłami od strony zachodniej i wschodniej oraz obustronnymi pergolami, wspartymi na kamiennych słupach, usytuowanymi równolegle do stoków doliny. Oś została zaakcentowana poprzez półkoliste zagłębienie na elewacji frontowej, biegnące od poziomu tarasu nad parterem do górnego gzymsu budynku oraz poprzez wysuniętą część tarasu.

— opisuje zespół odpowiedzialny za remont Domu Zdrojowego w Żegiestowie-Zdroju.

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju — stan przed modernizacją

proj.: Adolf Szyszko-Bohusz, remont: Pracownia F-11 © mat. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni

Chociaż w momencie ukończenia Dom Zdrojowy był niezwykle nowoczesny i przyciągał kuracjuszy z całego kraju, to przyszłość miała być dla niego niezwykle trudna. W trakcie i tuż po II wojnie światowej ogołocono go z wyposażenia, następnie upaństwowiono i odremontowano, by przez kolejne kilkadziesiąt lat służył zgodnie ze swoim przeznaczeniem. Gospodarka wolnorynkowa okazała się jednak bezlitosna dla żegiestowskiego uzdrowiska, wobec czego Dom Zdrojowy zamknięto w 2002 roku i przez kolejne 20 lat popadał w ruinę.

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju — stan przed modernizacją

proj.: Adolf Szyszko-Bohusz, remont: Pracownia F-11 © mat. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju po remoncie

Skala zniszczeń była ogromna, budynek w ówczesnej formie nie nadawał się do użytku. Przed zespołem pracowni F-11 stanęło trudne zadanie przeprowadzenia remontu konserwatorskiego, który zakładał zarówno prace zabezpieczające i restauracyjne, jak i rozbudowę oraz modernizację obiektu zaprojektowanego przez Adolfa Szyszko-Bohusza.

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju

proj.: Adolf Szyszko-Bohusz, remont: Pracownia F-11 © mat. udostępnione dzięki uprzejmości pracowni

Z elewacji zniknęły więc wtórne nawarstwienia, powróciły za to śnieżnobiałe tynki oraz przedwojenny detal architektoniczny, w tym zaokrąglone barierki balkonowe. Odczyszczeniu poddano jeden z emblematycznych elementów architektury uzdrowiskowej — kamienne okładziny, zlokalizowane na filarach wspierających podcień oraz elewacjach w części przyziemia budynku.

Dom Zdrojowy składa się z dwóch zasadniczych części: budynku głównego oraz budynku przyrodoleczniczego. W części głównej znajdują się pokoje kuracjuszy, hol, kawiarnia, jadalnia oraz kuchnia. W części przyrodoleczniczej zaprojektowano gabinety zabiegowe „suche” i „mokre” oraz basen rehabilitacyjny.

— czytamy w opisie prac.

Modernizacji poddano również najbliższe otoczenie Domu Zdrojowego, w tym przedpole budynku. Na osi znalazła się duża fontanna otoczona ławkami oraz klombami zieleni, rabaty pojawiły się również bezpośrednio przed elewacją budynku. Przy południowej pergoli, na podwyższeniu stanęła niewielka muszla koncertowa. Na nowo zagospodarowano także teren znajdujący się na tyłach budynku, wraz ze ścieżką prowadzącą do pijalni wód Anna.

Pijalnia wód Anna

fot.: Mach240390 © CC BY 4.0 | Wikimedia Commons

mosiądz, stal i parkiety

Dom Zdrojowy w Żegiestowie nie miał łatwej historii. Nie minęło 10 lat od ukończenia budowy modernistycznego uzdrowiska, kiedy rozpoczęła się II wojna światowa, a wojska III Rzeszy zajęły Żegiestów-Zdrój, gdzie utrzymywały się niemal do samego końca konfliktu. Bogate wyposażenie budynku zaprojektowanego przez Adolfa Szyszko-Bohusza zostało splądrowane, a jak czytamy na portalu uzdrowiska, w późniejszych latach w budynku zorganizowano szpital wojskowy i siedzibę Hitlerjugend. W utrzymaniu budynku w dobrym stanie nie pomogły też dwie dekady, podczas których Dom Zdrojowy stał pusty.

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju

Na szczęście po pracach przeprowadzonych według projektu pracowni F-11 wnętrza Domu Zdrojowego w Żegiestowie-Zdroju odzyskały dawny blask. Jednym z założeń remontu konserwatorskiego było wyposażenie wnętrz w nowe meble i elementy stylistyczne nawiązujące do estetyki Art-Deco.

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju

Tuż za wejściem pojawiła się więc narożna lada recepcyjna, której front w barwie mosiądzu przesłaniają czarne lamele, na podłogach króluje z kolei elegancka, czarno-biała szachownica. Schody z lastryko zabezpieczają gustowne, stalowoszare barierki, a w korytarzach prowadzących do prywatnych pokoi pojawił się parkiet z jasnego drewna. Nawet współczesne kanapy o przysadzistych proporcjach, znajdujące się w pijalni Anna, mają w sobie coś art-decowskiego przepychu.

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju

rozbudowa w cieniu zabytkowego gmachu

Dla dalszego życia zabytku najważniejsza jest funkcja. Dzisiaj modernistyczny gmach w Żegiestowie-Zdroju jest w stanie obsługiwać 160 kuracjuszy i kuracjuszek, zatrudnienie przy jego obsłudze znajduje około 50 osób. Na parterze budynku znajduje się restauracja z posiłkami przygotowywanymi z miejscowych produktów, a goście Domu Zdrojowego mają do dyspozycji cały szereg zabiegów balneologicznych prowadzonych przy użyciu żegiestowskiej wody, rehabilitacji czy stref wellness i spa. Gdyby tego było mało, pozostaje eksploracja malowniczej okolicy.

Środkową część obiektu połączono z dobudowanym w latach 50-tych zakładem przyrodoleczniczym. Projekt zakładał zachowanie oryginalnej formy budynku głównego, natomiast rozbudowie poddano część przyrodoleczniczą. Nadano jej prostą, spójną z całością formę.

— informuje zespół projektowy.

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju

włoskie wpływy w Dolinie Popradu

Rodzina Cechini przybyła na Sądecczyznę w latach 70. XIX-wieku, kiedy Franco Cechini pracował przy drążeniu tunelu kolejowego pomiędzy pobliską Andrzejówką a Żegiestowem. Kilkadziesiąt lat temu Cechini z nazwiska stało się synonimem holdingu, który oprócz sprzedaży wody zajmuje się również nieruchomościami w miejscowościach uzdrowiskowych. W samym Żegiestowie-Zdroju rodzina o włoskich korzeniach planuje przywrócić blask kilku innym zabytkowym przykładom architektury uzdrowiskowej — między innymi położonej tuż obok willi Żegotka czy sanatorium Wiktor. Czy ich remonty będą równie udane, jak ten, któremu poddano Dom Zdrojowy projektu Adolfa Szyszko-Bohusza?

Nagroda Roku SARP 2026

Dom Zdrojowy w Żegiestowie-Zdroju ma szansę na jedną z najważniejszych nagród architektonicznych w naszym kraju. Poniżej znajdują się opisy oraz pełna lista budynków nominowanych do Nagrody Roku SARP 2026: